En Marea: nova política atrapada por vellas prácticas.

Unha maioría activista transversal aposta pola construción dun partido-movemento de novo tipo para encarar o risco de que a esquerda galega, exemplo de confluencia, innovación e unidade, sexa un gran experimento errado.

Brais Fernández

brai.png

As últimas semanas falouse moito da constitución do “novo suxeito político” catalán, o novo partido impulsado por Ada Colau e os Comúns e a súa crise con Podemos. Por desgraza, pasou bastante desapercibida a nova fase na que entrou En Marea, o “novo suxeito político” galego, que culminou recentemente un longo proceso de constitución interna. Ocórrenseme dúas razóns. A primeira é que as cousas que ocorren en Galiza importan menos, quizais porque nese país de países chamado España hai nacións “sen Estado” de segunda clase. A segunda é que o proceso non terminou de forma excesivamente glamurosa, senón que máis ben culminou (temporalmente) tal e como a “nova política” xurou que non ía terminar xamais: escasa discusión pública, maniobrerismo interno, guerra de camarillas e volta ás vellas dinámicas de aparello. Isto, lonxe de ser noticia, é algo tan habitual que xa nin xera interese.

A esquerda galega foi presentada desde AGE (Alternativa Galega de Esquerdas) como un exemplo de confluencia, innovación e unidade. Con todo, o “implacable laboratorio da historia” pode terminar investindo os termos do exemplo, convertendo a En Marea nun gran experimento errado. Pero, que pasou?

A situación: xénese e xeografía.

En Marea elixiu unha nova coordinadora, constituíndose como partido político. Expliquemos un pouco a organigrama da formación: a xente votou nunhas primarias un “consello” formado por 35 persoas, o cal, á súa vez, elixiu a coordinadora. Este órgano dirixirá o partido, administrando os fondos e o desenvolvemento da política cotiá: é dicir, será o motor do “aparello” do novo partido. Ata aí todo normal: a crise estala porque Luís Villares, o xuíz candidato, decidiu conquistar a voceiría do novo partido pactando coas dúas listas minoritarias no Consello, arrastrando a un sector da maioría, e excluíndo a lista coa que se presentou ás primarias. Unha manobra digna da política da restauración, na que liberais e conservadores cambiaban de alianzas de forma extremadamente flexible. A “parlamentarización” da política tamén chegou aos novos suxeitos: o importante é sobrevivir, sexa como sexa.

En Marea naceu nas eleccións do 20 de decembro de 2015 como candidatura unitaria, coa vocación de ser un suxeito de suxeitos. Progresivamente foi evolucionando cara a un espazo de encontro entre os diferentes dispositivos da esquerda galega, coa idea de converterse nunha ferramenta que superase as anteriores liñas partidarias, non disolvéndoas, pero si xerando estruturas comúns o suficientemente fortes e estables como para que todos os actores tivesen que participar nelas. Con todo, o proceso terminou ao revés. Nin as Mareas municipalistas, nin o sector maioritario de Anova, nin Esquerda Unida, nin Podemos forman parte da nova dirección, o cal di moito non só da pluralidade, senón da escasa representatividade da coordinadora.

No caso de Podemos Galicia, a imbricación máis sólida que tivo con En Marea é o famoso tuit de Pablo Iglesias co que pechaba o pacto para as eleccións galegas que finalmente gañou Feijóo. O equipo dirixente de Podemos en Galicia combina en doses igualmente perigosas o mesianismo autorreferencial e unha ousadía impensable en calquera outro partido-sucursal: é evidente que Podemos só existe en Galicia grazas ao impulso estatal. Falto de raíces e de cadros, cunha base militante minguada, cun Consello Cidadán totalmente inoperativo e partido en dous, Podemos desenvolveu en Galicia unha política baseada nunha axitación interna que tensa ás súas escasas bases fronte ao perigo do nacionalismo e a disolución, o cal se traduce na percepción de que, dalgunha forma, En Marea rouboulle o espazo e a visibilidade que a Podemos correspondíanlle por dereito propio. Aínda que a forma de expresarse deste fenómeno adquire en ocasións tinguiduras delirantes, hai parte de verdade no asunto.

A pesar de que de Podemos Galicia se han ido indo os militantes máis susceptibles de implicarse na construción dun proxecto como En Marea -a maioría das veces silenciosamente e sen ir facelo público-, é unha realidade que Podemos ten en Galicia un electorado propio que non ten ningunha outra marca, aínda que comparta espazo con outros actores. Nin Galiza é unha illa á marxe das dinámicas estatais nin Galiza é unha provincia de Madrid: Podemos é a referencia dun sector previamente non politizado das clases medias e da clase obreira urbana ao que non chega o resto da esquerda galega. Dalgunha forma confusa e turbulenta, a dirección de Podemos Galicia intúeo e aférrase a iso para xerar unha situación que lle permita seguir xustificando a súa existencia. Sendo consciente de que Pablo Iglesias xamais permitiría unha ruptura da alianza electoral con En Marea, toda a súa política está condicionada por aquela máxima de Gramsci: “Non se considera o suficiente o feito de que moitos actos políticos débense a necesidades internas de carácter organizativo, ou sexa, que están vinculados ás necesidades de dar coherencia a un partido, a un grupo, ou a unha sociedade”.

Os compoñentes orixinais de AGE, EU e ANOVA tampouco pasan polo seu mellor momento. EU sempre foi unha organización pequena en Galicia, moi vinculada a certos sectores do movemento obreiro a través de CCOO. Aínda que non sufriron moitas perdidas, viron cortocircuitado un certo crecemento organizativo previo á irrupción de Podemos. A súa opción estratéxica parece ser a de “aguantar”: non moverse demasiado, non implicarse moito en nada, manter posicións institucionais e, se cabe, se En Marea colapsa, estar listos para explorar un “Unidos Podemos” versión galega.

ANOVA, a escisión “movementista” do BNG liderada por Xosé Manuel Beiras, vive nunha crise político-existencial desde o seu nacemento. Dividida e desarmada, moi minguada a nivel militante, converteuse nun “quero e non podo” cuxo futuro como organización quizais estea moi ligado ao inevitable destino biolóxico de Beiras. Para que nos fagamos unha idea da profundidade do desastre no que vive ANOVA. En ANOVA hai unha maioría, unha minoría e unha escisión. Son precisamente a súa minoría e a súa escisión (CERNA, un grupúsculo cuxa cara pública máis visible é unha exdiputada tránsfuga) as que permitiron dar a Luís Villares ese golpe de man, proclamándose portavoz a cambio de dar o control de En Marea a estas camarillas. Todo iso cun Xosé Manuel Beiras esgotado e canso, cuxo ciclo político merecería terminar doutra forma. Teórico brillante, político de talento, aberto aos novos movementos como poucos, lector de Giovanni Arrighi, Fanon e Michael Lowy nun país no que a esquerda leu demasiado a Mao e Stalin, a súa xenialidade teórica só é comparable á súa incapacidade como organizador. Levantando e sostendo a Villares coa súa autoridade moral, só conseguiu o efecto contrario ao que se propuña: hoxe En Marea está máis lonxe de ser un espazo unitario e amplo, mentres que os cadros máis valiosos e capaces de ANOVA están cada vez máis dispersos ou repregados.

A pata municipalista é a que quizais mellor resista o impasse no que se atopa En Marea, aínda que non sen dificultades. O espazo municipalista máis dinámico do panorama galego, a Marea Atlántica coruñesa, foi desde o principio o motor político do proceso constituínte do novo suxeito político galego. Pondo ao seu servizo todo o seu capital político, alcaldía e alcalde incluídos, ao que se engade un núcleo de cadros forxado durante anos nos movementos sociais, a súa derrota simboliza a traxedia de En Marea. A Marea Atlántica coruñesa xogou un papel de dinamizador que non se viu excesivamente recompensado polos resultados: incapaces de “coar” nin un deputado para a lista do Parlamento galego, o seu proxecto de xerar espazos de base fundamentados no local foi sistematicamente taponado polos demais axentes (fóra dun sector de ANOVA e unha minoría de Podemos crítica coa dirección actual). Víronse obrigados a resistir en minoría no goberno de Coruña, mentres loitaron por manter vivo o asemblearismo municipalista. Con todo, a súa capacidade para vertebrar o municipalismo galego segue sendo un factor moi relevante, aínda máis se pomos encima da mesa que, aínda que empequenecidas, as candidaturas locais son dos únicos espazos de base unitarios que conseguen manter, ata certo punto, o espírito orixinal do movemento.

As fracturas de fondo.

Aínda que as discusións en En Marea resolvéronse dunha forma completamente aparateira, hai unha serie de factores políticos que estiveron no fondo das tensións, crises e manobras. Todo o espazo político galego foi removido nun ciclo convulso e extremadamente violento. O 15M xerou un novo espazo social, no que o protagonismo foi dunha nova xeración procedente das clases medias urbanas en proceso de precarización. A política galega, por moito que o negasen os dinosauros, cambiou para sempre: novas gramáticas e novos repertorios de mobilización que puñan no centro a segmentos da cidadanía anteriormente á marxe da vida pública.

A onda de participación do 15M reproduciuse con forza, aínda que con outros compoñentes, nas orixes de Podemos. Círculos dinámicos, amplos e tumultuosos, incapaces de ser gobernados. O “peche” de Podemos en Vistalegre non provocou un transvasamento de toda esa enerxía nin aos espazos municipalistas (mellor organizados, pero menos multitudinarios). En Marea, pola súa banda, naceu como unha coalición electoral, sen espazos de organización estables por abaixo, iniciando o seu proceso constituínte nun momento de refluxo da participación popular. Chegou tarde, pero non podía darse antes: dependía da vontade instituínte das súas pezas, da súa capacidade para priorizar o tecer pacientemente e de forma xenerosa novas estruturas políticas. O discurso do “desborde cidadán” non se ten correlacionado en ningún momento cun amplo fluxo, non se correspondeu co ánimo popular.

Así, a esquizofrenia publicitaria tan común na “nova política” terminou sendo unha trampa: cando o que se correspondía coa realidade era combinar a articulación hexemónica no electoral coa construción de estruturas de proximidade, militantes e sólidas, o delirio “plebiscitario-competitivo no que estivo inmerso En Marea levou a unha situación extremadamente “embarazosa. A participación decaeu bruscamente: 1500 persoas participaron nas últimas primarias para escoller o Consello. Ao non existir estruturas sólidas nin desborde cidadán, os minguados partidos (ningún conta, sendo moi xenerosos, con máis de 100 activistas) puideron facer e desfacer como quixeron ante a pasividade da base social de En Marea. O modelo de hiperliderazgo directamente importado de Podemos terminou, como non podía ser doutra forma, en ridículo: a única figura de carisma comparable a Pablo Iglesias é Xosé Manuel Beiras, pero, como toda repetición termina en farsa, o poder terminou concentrado nunha figura cun perfil político tan baixo como Luís Villares.

Doutra banda, hai unha fractura propia de toda a sociedade galega que tamén se reproduciu en En Marea. A minoría que tomou o control do novo partido ten un proxecto e unha composición máis vinculados a unha orientación política “ruralista”. Isto significa que consideran que o fundamental é implantarse neste ámbito, nicho de votos tradicional do Partido Popular, para así comerlle terreo nos seus propios feudos. Aínda que este argumento ten un núcleo de verdade, tamén é certo que para construír unha maioría social hai que basearse nos sectores máis dinámicos socialmente: e eses atópanse nas cidades, como se demostrou tanto no 15M como nas vitorias municipalistas. Este feito contrasta co romanticismo irredutible e moralizante de certos sectores do nacionalismo galego máis conservador, hoxe atrincheirados na coordinadora de En Marea: a liña política da actual dirección de En Marea leva a marxinar da construción do proxecto aos sectores urbanos sen ter bases sólidas no rural. Non parece a mellor estratexia para sumar unha maioría alternativa ao PP.

Con todo, hai esperanza, a condición de non caer na frustración e de aprender dos erros. Todos os procesos, por moi tortuosos que sexan, clarifican. Na Marea galega existe unha maioría activista transversal en todos os partidos e dispositivos que aposta pola construción dun partido-movemento de novo tipo. Ese espazo conta con deputados e deputadas e con moitos dos militantes máis cualificados da esquerda galega: En Marea segue sendo a súa creación, aínda que usurpada polas manobras palaciegas de camarillas que se moven cómodas na política de despachos e acordos escuros, pero incómodas no debate democrático, na asemblea, no intercambio de ideas. Organizar esa maioría, evitar xogar no terreo de xogo que propón o “thermidor” burocrático e xerar unhas estruturas o suficientemente sólidas como para converterse nun espazo común: as razóns para retomar o proxecto orixinal de En Marea seguen vixentes. As posibilidades, aínda que ensombrecidas e un pouco máis tristes, tamén.

Brais Fernández forma parte da redacción de Viento Sur e é editor en Sylone. É militante de Anticapitalistas.

Artigo orixinal en ctxt.es

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s