Catalunya: independencia e proceso constituínte | Josep Maria Antentas

Josep Maria Antentas é militante de Revolta Global – Esquerra Anticapitalista, profesor de Socioloxía da UAB e coautor de Planeta Indignado (Sequitur, 2011) 

Os crecentes escándalos de corrupción que salpican a política catalá, o espionaxe intra e interpartidario, e a inminente nova quenda de recortes sociais do goberno Mas sinalan sen equívoco posíbel que a inestabilidade política e social será a nota dominante a medida que avanza o proceso de “transición nacional” catalán entrecruzado en permanencia cunha crise económica que vai para longo. 

CiU ten que xestionar unha situación na que o poder financeiro catalán asiste alarmado á dinámica de inestabilidade institucional aberta e empuxa para dar marcha atrás, mentres que a súa base social basculou cara á opción independentista, en ausencia doutras alternativas críbeis. Da súa capacidade de resolver esta tensión dependerá en gran medida o seu futuro político nun escenario demasiado turbulento para unha formación conservadora e de orde.

A debilidade do goberno de Mas, froito dun inestábel pacto entre CiU e ERC, ofrece ás forzas políticas e sociais opostas ás políticas de austeridade unha oportunidade maior para incidir en devandito proceso de “transición nacional” que a inicialmente prevista, aínda que a correlación de forzas e o punto de partida siga sendo moi desfavorábel. 

Neste escenario volátil o dobre desafío é, primeiro, garantir que o exercicio do dereito a decidir vaia ata ao final e que a consulta independentista se celebre, mantendo a presión social para que CiU non se bote atrás e para neutralizar as manobras represivas do goberno de Rajoy coa complicidade do PSOE. E, segundo, evitar que CiU e ERC a capitalicen en beneficio propio. Para iso, xunto co necesario impulso das loitas contra os recortes, o conxunto dos movementos sociais e populares e da esquerda política e social catalá non deben deixar a iniciativa en mans de Mas e Junqueras, intentando articular un amplo polo social e cidadán favorábel ao exercicio do dereito a decidir e oposto ás políticas de austeridade. 



Quen defendemos o dereito á autodeterminación sen facer do independentismo ningún a priori, e consideramos que a opción concreta a defender debe determinarse en función do que sexa máis favorábel aos intereses da maioría, temos que sinalar que o “si” á “independencia” nun futuro referendo aparece agora como a opción de maior contido democrático e de maior potencial de ruptura. Iso debe facerse desde unha firme convicción internacionalista e solidaria e de defensa dun horizonte de libre federación dos pobos de Europa, fronte a un encerro-refuxio nos Estados nacionais. Así como tamén desde a defensa dunha idea de nación e de cultura onde se combine a firme defensa da lingua catalá coa dunha Catalunya cada vez máis plurilingüística e pluriétnica, e unha visión da cultura catalá que non se reduza ás tradicións autóctonas populares. 

A cuestión política estratéxica principal é aproveitar o potencial democrático que abre o debate sobre a independencia para, non só xerar unha ruptura democrática co actual marco institucional, senón para desbordar o marco decisorio fixado por CiU e ERC e ampliar o “dereito a decidir” a outras esferas da sociedade. Fronte á independencia como receita máxica o debate a suscitar é que Catalunya queremos, que modelo de país e de sociedade. Catalunya non é unha entidade homoxénea senón unha sociedade atravesada por contradicións sociais. Non imos todos no mesmo barco ou, si é así, algúns van en primeira e están na cabina de mando e outros viaxan amoreados nas bodegas. Por que o pobo catalán pode decidir sobre a independencia e non sobre os recortes? Cal é a razón de que as mulleres catalás poidan decidir que relación poden manter con España e non poidan facelo sobre os seus propios corpos? Soberanía? Pois empecemos por defender a soberanía alimentaria fronte ao agrobusiness. Control do noso destino? Ben, por que non empezamos a facelo no posto de traballo?

Cal é o sentido de reivindicar a “independencia” respecto ao Estado español e acatar sen peros a política da UE? A aceptación das imposicións da UE por parte do goberno de Mas baleiran o dereito a decidir. Unha independencia tutelada pola Troika e Merkel sería unha soberanía sen contido. Un contrasentido nos termos. A soberanía real implica unha ruptura coas políticas de austeridade e a submisión neocolonial á Troika. Por iso a consulta sobre a independencia non pode asociarse á aceptación da política dunha UE que, máis que dar liberdade aos pobos, quítalla en favor dos intereses da minoría financeira. 

Partindo do discurso oficial sobre a “transición nacional” hai que ir desgaxando unha proposta alternativa que mostre as contradicións e límites do primeiro para aproveitar o empuxe democrático da pulsión independentista e evitar que sexa utilizada en contra das loitas sociais anti-austeridade e dos procesos de deslexitimación do poder abertos trala rebelión indignada.

O debate sobre a independencia e un Estado propio debe servir para poñer enriba da mesa a necesidade dun proceso constituínte para Catalunya no que haberá que definir cal é o novo marco institucional e o modelo de sociedade. Esta é a cuestión central. Hai aí unha serie de batallas estratéxicas a preparar para fixar as novas regras do xogo. Que sistema electoral? Que modelo de relacións laborais? Que dereitos de cidadanía para as persoas inmigrantes? Que política de defensa? Que?? 

Ao mesmo tempo a dinámica independentista en Catalunya debe vincularse coa necesidade de romper a escala estatal o maltreito Réxime nado na Transición para evitar que sexan as dereitas respectivas as que capitalicen a situación actual. Iso implica un esforzo de explicación política do proceso en marcha por parte das forzas soberanistas e democráticas catalás fóra de Catalunya e, por riba de todo, a comprensión estratéxica por parte das forzas indignadas e anti-austeridade españolas de que a resolución democrática da cuestión nacional é un elemento fundamental para romper o gretado edificio forxado no falso “consenso” da Transición. 

Trátase de conseguir que o pobo catalán poida decidir o seu futuro libremente e que un acto de soberanía desde Catalunya, lonxe de contribuír a lexitimar fóra desta a un modelo político e institucional cada vez máis desacreditado, sirva como elemento decisivo para desencadear unha profunda crise de Réxime en todo o Estado e dar paso a unha dinámica de procesos constituíntes nacionais propios, independentes, pero coordinados e retroalimentados na súa procura común dunha nova orde democrática, xusta e solidaria.

Trala admisión a trámite no Congreso da ILP da PAH: Si se pode

Comunicado de Esquerda Anticapitalista
O día 12 de febreiro o Congreso aprobou debater a Iniciativa Lexislativa Popular polo dereito á vivenda, promovida polas Plataformas de Afectados polas Hipotecas xunto a Observatori DESC, UGT Catalunya, CCOO Catalunya, Confederación de Asociacións de Vecinos de Cataluña, UCC e Taula del Tercer Sector. Esta ILP propón medidas que, sen ser a solución ao problema da vivenda, responden ás necesidades dos centos de miles de persoas que se quedaron atrapadas en hipotecas que non poden pagar porque non teñen traballo: a dación en pago retroactiva, que supoñería tamén a condonación da débeda a quen xa perderon a súa casa, e a moratoria de desafiuzamentos, con alugueres que non supoñan máis de 30% dos ingresos percibidos. É unha importante vitoria que chegue a debaterse.  Foi un gran éxito conseguir para ela un enorme apoio social, reflectido nas firmas recolleitas: 1.400.000, case o triplo das necesarias para unha ILP. Malia iso, o PP estaba decidido a vetar a súa tramitación; pero a presión social obrigoulle a rectificar no último momento. Iso mostra que, como se gritaba dentro e fóra do Congreso, Si se pode!
Agora vaise a debater e temos que facer que se aprobe o seu contido. É o único xeito de acabar co inmenso e inxusto sufrimento de centos de miles de persoas, do que os suicidios, con ser terribles, son só a punta do iceberg.  É un chiste de mal gusto oírlle dicir ao PP que vai no mesmo camiño que a PAH. Non nos creemos o arrepentimento do PSOE. Non nos creemos ao PP, UpyD e ao PSOE cando din que non van apoiar a ILP porque as súas propostas van moito máis alá. Iso é mentira, as súas propostas non van resolver o problema, porque para eles e elas os mercados están antes que as persoas. Por iso hai que seguir loitando coa máxima forza para que se aprobe a ILP. En fronte temos aos bancos e á Troika premendo para evitalo. Fagamos que o PP escoite a voz do pobo, que coa ILP di: “As persoas antes que os bancos”.
Por iso, desde Esquerda Anticapitalista denunciamos a política homicida que están producindo as políticas ditadas polo gran capital e aplicadas polos gobernos do PP e antes do PSOE, que están esnaquizando a vida de persoas de todas as idades, desde recentemente nadas ata anciás.
Chamamos a participar nas accións convocadas polas Plataformas de Afectados polas Hipotecas, a favor da ILP, en primeiro lugar as manifestacións do sábado #16F.
A vivenda é un dereito, non un negocio
Paralización inmediata de todos os desafiuzamentos
Aluguer social universal XA
Goberno Dimisión

A pulverización do modelo de relacións laborais | Daniel Albarracín

[Entrevista ao noso compañeiro Daniel Albarracín sobre a derradeira Reforma Laboral]
Que balance se pode facer tras un ano de reforma?

O balance non pode ser aínda completo, porque as consecuencias dañinas que ocasionou non fixeron máis que comezar. As consecuencias máis graves están por chegar e, ademais, os efectos desta descomunal reforma terán un efecto moi duradeiro.

Sendo sucintos, a reforma laboral desfixo e modificou diferentes frontes do modelo de relacións laborais no Estado español.

Por unha banda, abarataba e facilitaba o despedimento ata niveis non vistos desde comezos do século XX. A monstruosa xeración de desemprego neste ano é moi visible, cando no III Trimestre de 2011 a taxa de paro ascendía ao 21,52% no III Trimestre de 2012 chega ao 25,02%. A vía de axuste das empresas, para facer fronte a súa crise de rendibilidade e de endebedamento estaba cantada: son os custos laborais onde se haberían de centrar. O desincentivo que entrañaba o custo de indemnización, que podía empuxar a tomar decisións doutro tipo antes que despedir, removíase drasticamente (aínda que aquí hai que sinalar que unha boa parte do traballo xa estaba feita coa reforma do PSOE en 2010, sumada a outras tantas anteriores que marcaban unha inequívoca tendencia). De tal xeito que a vía fácil para que as políticas de axuste cobrasen forma estaba cantada. E o ascenso do desemprego neste tempo non se fixo esperar, aínda malia que o punto de partida era de record. En particular, ademais, debe poñerse de relevo a taxa de paro xuvenil e feminina que se disparaban respectivamente ao 52,34%, subindo case sete puntos, e ao 25,41%, subindo máis de tres, respectivamente, en apenas un ano. Este efecto discriminatorio indirecto, permítenos afirmar que non sería desatinado, como afirma o avogado Emilio Durán, que esta reforma ten trazos de inconstitucionalidade.


Sen dúbida, a política de austeridade e depreciación interna impulsada polas clases dirixentes ten nesta política de emprego una das súas pedras angulares. Debe ter presente que o propósito da destrución de emprego non é tanto desprezar á forza laboral, senón abaratala. O efecto directo do crecemento dunhas persoas desesperadas por atopar un emprego, que se lles acaba as prestacións de desemprego (ou llas recortan), que teñen que recorrer aos familiares pensionistas para non perder a súa vivenda, e que se atopan nunhas circunstancias tan desfavorábeis que aumenta a predisposición a unha degradación intensa. Este ano 2012 é unha boa proba, onde asistimos a caídas fortes de salarios, ao combinarse a presenza dun enorme exército de reserva de persoas paradas, un forte pánico entre os que aínda conservan o seu emprego, e unha iniciativa empresarial inaudita para aplicar desapiadadamente despedimentos, ERE, descolgues salariais e non aplicación de condicións laborais fixadas en convenio (art. 82. ET), e modificacións substanciais das condicións de traballo (art. 41. ET).

Outro aspecto a apuntar é a modificación do procedemento de ERE. Na práctica o modelo laboral español admite o despedimento libre, agora ben, non gratis. Os únicos casos que ata a data regulaba e impedía esta plena potestade do empresariado eran os despedimentos nulos (nos que se demostraba discriminación laboral) e os Expedientes de Regulación de Emprego (que regulaban o proceso de despedimento colectivo, que contaba coa garantía da administración, e que contaba cun proceso de negociación cos sindicatos). Pois ben, os ERE, aínda sendo unha vía moi marxinal de condución dos despedimentos (a inmensa maioría son individuais), agora tampouco contan coa intervención da administración laboral. Sen ser iso pouca cousa, o proceso de consultas da negociación é o único momento de participación da representación legal dos traballadores. Pero, ademais, dado que se admite a xustificación do despedimento colectivo bastando con caídas de tres trimestres nas vendas ou inclusive sufrir ou, prever simplemente perdas, o empresariado ten na súa man despedir colectivamente cun custo de indemnización moi pequeno. Nesas circunstancias, os sindicatos, senón son capaces de mobilizar e de obter unha resposta contundente entre o persoal contra a empresa, están nunhas condicións moi desfavorables de negociación, o que menoscaba, tal e como afirma Emilio Durán, o recoñecemento da defensa dos intereses sociais e económicos dos traballadores que se dá no art. 7 da Constitución.

Cal foi o elemento máis agresivo, na práctica, desta reforma?

Con todo, esta non foi a principal das transformacións que ocasionou. Un dos cambios máis importantes radica na pulverización do modelo de relacións laborais que rexía ata o momento, que sen ser bo, paréceo respecto de o que estamos vivindo agora.

En primeiro lugar, o modelo laboral español a partir de agora ten mellor encaixe teórico no esquema anglosaxón, onde prima a negociación colectiva a escala de empresa. A reforma laboral adopta que esta escala ten primacía, poñendo do revés o formato anterior. Isto racha a eficacia dos convenios colectivos sectoriais, tanto nacionais como provinciais. Como ben sabemos, os convenios de empresa fai tempo que deixaron de ser unha adecuación e mellora doutros que representaban o cimento e o chan sobre o que edificarse. A experiencia revela que cando se asinan convenios de empresa, non só se produce unha disparidade e heteroxeneidade que poida propiciar o dumping e a rivalidade dentro da clase traballadora, senón que, tras uns primeiros anos nos que quizá melloren as condicións laborais, ao final estes adoitan deteriorar a base que representa o convenio sectorial estatal ou provincial.

Esta circunstancia anterior é posiblemente a máis grave pero, entre outros aspectos, hai outra aínda máis prexudicial que proximamente vai vir. A reforma laboral, máis retorta nas súas posteriores modificacións ao longo do 2012, crebaba un alicerce da eficacia da negociación colectiva como era a ultraactividade. Ata hai pouco, cando acababa a vixencia dun convenio, ata negociar o seguinte, seguíase aplicando. Agora non é así, ao cabo dun ano do fin da vixencia, se fracasa a actualización do convenio en cuestión, decae. E aquí ábrese unha enorme incerteza e inseguridade xurídica, pois non se sabe se se aplica a outras referencias (o sectorial, o de empresa, o estatuto dos traballadores, parte do propio convenio que decaeu?), pero do que non cabe dúbida é que as condicións laborais que se aplicarán a partir de entón serán moito peores para os persoais afectados. A taxa de cobertura da negociación colectiva esborrallarase a partir deste ano debido a este efecto, porque ademais levamos máis dun ano onde a negociación colectiva está en gran medida bloqueada porque as patronais e empresas néganse a acordar moitos convenios. A pulverización da negociación colectiva é un preliminar á individualización plena das relacións laborais e, con iso, ao incremento do poder empresarial ata niveis comparables aos que rexían no século XIX.

Outras consecuencias serán, tal e como estamos vendo desde xa, o aumento da conflitividade laboral e a proliferación de sindicatos con presenza estritamente a nivel de empresa, algúns corporativos, outros amarelos e outros radicalizados (pero sen perspectiva xeral).

Que trabas para a súa aplicación atopou nos xulgados?

No que concirne aos ERE, dadas as facilidades para atribuír razóns para aplicalos (caídas temporais de facturación, perdas actuais ou futuras, razóns organizativas e produtivas, etc?) a vía para a declaración como nulos destes procesos está sendo o recurso a motivos formais. A falta de documentación aportada ou a proba de boa fe negociadora (que se produce cando hai constatación de que non se quere facilitar toda a información concernente ao proceso, ou que a empresa non está disposta a ceder nadiña de nada das súas formulacións de axuste iniciais, ou que non xustifica de xeito detallado e proporcional á crise empresarial a súa axuste entre o persoal afectado ou que afecte contra a liberdade sindical e despídase a sindicalistas) son as principais. Nalgúns casos, pode argumentarse tamén que a causa económica non concorre, cando se demostra unha xestión financeira que disfraza beneficios e dividendos en intereses de débeda (préstamos participados, débedas con empresas de grupo), onde o que debese ser capital aportado cambiouse por débeda, e onde o accionista adopta a figura de obrigacionista/acredor.

Diversos actores (desde a CEOE ata a OCDE ou think tanks neoliberais) critican a Reforma Laboral por branda. Entre as medidas de endurecemento que propoñen, cales son ao voso xuízo as máis perigosas para as rendas do traballo?

As ideas suscitadas non están moi sistematizadas, e debe dicirse antes de nada, que no que único que prexudica a reforma á patronal é que a deixa sen o seu parte no monopolio da xestión da formación, ou que perde influencia institucional na negociación colectiva, do mesmo xeito que lle sucede ao sindicalismo. Pero, como representantes das empresas, as súas aspiracións seguen consistindo en buscar maiores taxas de rendibilidade e por iso propoñen maiores axustes nos custos laborais, tanto na indemnización por despedimento, como na formulación de novos contratos para a mocidade por apenas un minguado salario mínimo interprofesional.