Ante a declaración de soberanía aprobada polo Parlament de Catalunya

Comunicado de Revolta Global – Esquerra Anticapitalista

Cartaz de RG cara á histórica
manifestación da Diada de 2012

A declaración de soberanía aprobada o pasado mércores día 23 polo Parlamento de Catalunya supón un paso cara á convocatoria da consulta sobre a independencia de Catalunya que a maioría da poboación reclamou na rúa o pasado 11 de setembro e nas urnas o pasado 25 de novembro. O goberno de CiU e ERC, aínda así, ten unha axenda propia na que busca utilizar a consulta e o exercicio do dereito a decidir en beneficio propio, instrumentalizando a cuestión nacional para tapar a política de recortes, para evitar desgastarse entre a súa base social, e para impoñer a súa política económica obediente á Troika e aos ‘mercados’.

Neste escenario temos un dobre reto por adiantado: primeiro, garantir que a consulta se celebre, mantendo a presión social para que o goberno de CiU e ERC non se bote atrás e as manobras represivas do goberno de Rajoy coa complicidade do PSOE non consigan parala; segundo, evitar que CiU e ERC a capitalicen en beneficio propio e da súa política económica.

Hai que conseguir que o exercicio da consulta permita abrir un proceso democratizador de todas as esferas da sociedade. O primeiro paso para facelo é relanzar as loitas contra os novos recortes e as políticas de axuste que nos caerán os próximos meses da man do goberno de Mas, do de Rajoy e da Troika. Ao mesmo tempo, o conxunto da esquerda social e política, dos movementos sociais, sindicais, veciñais… teñen que ter tamén unha política de intervención activa no debate sobre a consulta e sobre a independencia, e non deixar que a iniciativa se quede en mans de Mas e Junqueras. É necesario articular un amplo polo social e cidadán favorábel á consulta e contrario á política de recortes o máis amplo, unitario e forte posible.


A aceptación das regras de xogo da UE e da Troika por parte do goberno de Mas baleiran o exercicio do dereito a decidir. Unha independencia tutelada pola Troika será unha soberanía sen contido ao servizo do 1% e non do 99%. O caso de Grecia é moi claro. A soberanía real implica unha ruptura coas políticas de austeridade e coa submisión neocolonial á Troika. A consulta sobre a independencia non pode asociarse á aceptación das regras de xogo dunha UE que, máis que dar liberdade e soberanía aos pobos, arrebátalla en favor dos intereses da minoría financeira.

Queremos unha consulta onde o pobo de Catalunya poida decidir sobre a independencia e sen condicionantes económicos internacionais. Pero o dereito a decidir non se ten que limitar a iso. Fai falta dedicir sobre todo aquilo que afecta as nosas vidas e aproveitar o potencial democrático que abre o debate sobre a consulta para ‘desbordar’ o dereito a decidir e ampliar a reivindicación de decidir ao terreo da política económica, da política internacional e exterior, dos dereitos de cidadanía, do modelo alimentario, do dereito ao propio corpo…Catalunya necesita un proceso constituínte que permita discutir que modelo de sociedade e que marco institucional ten que ter unha nova República Catalá. Un proceso constituínnte propio que pode ser un elemento decisivo para contribuír tamén ao derrube do Réxime de 1978 ao conxunto do Estado español, así como para permitir que o potencial democratizador aberto en Catalunya se estenda ao conxunto dos Països Catalans, ao País Valencià e nas les Illes.

A nosa é unha aposta en favor dunha Catalunya polo 99%, en favor dos intereses da maioría, onde ningunha persoa sexa discriminada en virtude do seu xénero, etnia, opción sexual, cultura ou relixión, e solidaria co resto de pobos de Europa e do mundo. Para conseguilo non temos que ir a remolque de Mas e Junqueras, senón desbordalos.

Declaración de Esquerda Anticapitalista | Xaneiro 2013

A situación económica e política no Estado español continúa deteriorándose a pasos axigantados. Neste contexto, seguindo as indicacións da Troika formada por Bruxelas, o BCE e o FMI, o PP lanzou un ataque brutal contra os servizos públicos de sanidade e de ensino. Tanto un como outro, de teren éxito, poden significar un retroceso á época franquista e unha perda xigantesca de dereitos, así como unha case completa indefensión sanitaria e educativa para a maior parte da poboación do Estado. 
 
Os ataques repetidos do PP aos dereitos sociais e políticos da xente traballadora están provocando unha erosión da base social deste partido, que día a día perde apoios, achándose xa lonxe dos que tiña cando triunfou nas eleccións xerais do 2011. O novo e soado escándalo de corrupción en torno ao antigo tesoureiro Luís Bárcenas, que repartía sobres de diñeiro negro entre os cargos directivos do PP e cunha conta en Suiza de 22 millóns de euros, pode ser un golpe moi duro para a organización. O PSOE, incapaz de atopar unha estratexia alternativa á que veu desenvolvendo durante todos estes anos, permanece estancado a escala estatal e sufrindo novas derrotas históricas nos comicios autonómicos. Izquierda Unida, aínda que medra electoralmente, continúa presa da súa cultura institucionalista, como demostra a súa participación co PSOE no goberno de Andalucía. A emerxencia da Alternativa Galega de Esquerdas e, sobre todo, da CUP nas eleccións catalás, significan avances, aínda que a ausencia dunha alternativa política anticapitalista con audiencia de masas segue pesando como unha lousa no escenario político do Estado español. 
Tras a Folga Xeral do 14N, produciuse unha nova parálise na iniciativa dos sindicatos maioritarios CCOO e UGT. Agora o epicentro das loitas pasou á Comunidade de Madrid, onde a Marea Branca continúa batallando contra a privatización da sanidade, tras a aprobación o 27 de decembro pasado, por parte do PP, dos instrumentos legais que a permiten. O desenlace desta loita será de capital importancia para o futuro da sanidade pública aínda que igualmente para o desenvolvemento da loita xeral contra a crise. Pero tamén están en marcha convocatorias como a de estudantes para o 5, 6 e 7 de febreiro, a xornada “contra o xenocidio financeiro” da PAH o 16 de febreiro ou o “tsunami” da Marea Cidadá contra os recortes do 23F.   Para facer fronte á crise e impoñer unha saída favorábel á clase traballadora e á cidadanía resulta imprescindíbel coordinar todos os movementos en loita e dotalos dunha axenda conxunta de mobilización a medio e a longo prazo co fin de conseguir obxectivos claros e precisos de saída a esta. Neste sentido, a iniciativa de “Marea Cidadá”, xurdida recentemente, pode ser un xerme de espazo de coordinación e de creación de axenda común para os movementos. Hai que unir todas as Mareas nun tsunami contra os recortes que os sepulte definitivamente baixo as súas ondas. 

Mentres avanzamos cara ao precipicio, o PP ataca con saña a sanidade e a educación públicas 
A situación do desemprego avanza cara ao precipicio. Prevese que a próxima Enquisa de Poboación Activa de finais de xaneiro dea xa unha cifra do 26% de poboación en situación de paro e a mesma CEOE vaticina un 26,6% para o 2013; segue producíndose unha destrución masiva de tecido industrial, os salarios redúcense aínda máis, a precariedade aumenta, os prezos- incluíndo os de produtos e servizos básicos -soben, as pechaduras de empresas e EREs son o pan de cada día; o ano 2012 significou un novo récord -segundo os datos oficiais publicados en decembro pasado polo Consello Xeral do Poder Xudicial -no número de desafiuzamentos executados. Os efectos da aplicación da Reforma Laboral do PP foron brutais e aceleraron os procesos descritos de xeito notorio.   Neste contexto de verdadeiro apocalipse económico, o PP – guiado pola Comisión Europea, o BCE e o FMI e seguindo tamén cos ollos pechados os ditados da FAES de Aznar -lanzou novos e terribles ataques contra a sanidade e a educación públicas. O 27 de decembro pasado, o PP de Madrid aprobou- pese ás masivas protestas de persoal sanitario e usuarias e dentro da Lei de Acompañamento dos Orzamentos do 2013 -as ferramentas legais para ceder a xestión sanitaria ás empresas privadas. No caso de que o PP conseguise levar adiante o formal e legalmente aprobado, iso supoñería que aproximadamente un terzo da poboación madrileña fose atendida por hospitais privados e que a sanidade pública quedase estruturada para propiciar as ganancias das empresas do ramo, como Capio, Sanitasetc., xerando a indefensión sanitaria dunha parte importante da cidadanía madrileña. Resulta obvio que Madrid é un laboratorio e experiencia piloto que sinalará o camiño a seguir na maior parte de administracións autonómicas.   LOMCE do ministro Wert supón un retroceso do ensino público non universitario á época franquista: segregación do alumnado desde idades moi cedas, control ríxido dos contidos académicos mediante imposición de probas externas de avaliación, concepción arcaica dos currículos e metodoloxías de ensino, perda de competencias dos consellos escolares a mans de directores controlados pola administración, constitución de centros nos que se producirán segregacións masivas por tipoloxía do alumnado, admisión do profesorado conforme aos criterios de dirección e da administración, redución de dereitos laborais e de seguridade no posto de traballo dos docentes… Todo o anterior engadirase aos efectos xa producidos pola diminución das equipas do profesorado, aumentos de ratios escolares, freo no mantemento das infraestruturas e dotación de novas, que se irán impoñendo a través de sucesivas modificacións lexislativas tanto centrais como autonómicas. Desta forma o ensino público pode quedar reducida a unha mínima expresión e adaptada ás necesidades dun mercado que require de man de obra barata e pouco cualificada.   O ataque ao sistema educativo está afectando tamén, de xeito moi grave, aos ensinos universitarios. A aplicación do Plan Bolonia supuxo xa un encarecemento enorme das matrículas, a desaparición de becas e axudas para o alumnado e o pago obrigatorio dos ensinos posteriores ás de Grao. As equipas de profesorado e a dotación para infraestruturas víronse moi minguadas e os ensinos, no seu conxunto, oriéntanse a satisfacer exclusivamente as necesidades dos mercados.   Pero aínda que a sanidade e a educación son nestes momentos as frontes principais nos que se desenvolven os ataques do PP, estes abarcan tamén o conxunto dos servizos públicos ou de gran importancia social: transportes, suministros de auga e enerxía eléctrica, recollida de lixos, asistencia social e á dependencia, costo dos procesos legais e un longo etcétera. Os medios de comunicación públicos tamén están en almoeda, coa subseguinte perda de postos de traballo e de despedimentos masivos.   O réxime xurdido da Transición está a virse abaixo non só no relativo ao modelo económico que imperou durante a súa vixencia, senón tamén no terreo político: as institucións, comezando pola mesma monarquía, mostran día a día a corrupción de moitos dos seus integrantes e a súa supeditación máis rastrexa aos poderes económicos e financeiros; a Constitución nega os dereitos das nacións integrantes do Estado e cando é modificada os cambios teñen como obxectivo satisfacer o pago da débeda aos bancos.   Neste contexto, a policía actúa brutalmente contra os distintos movementos sociais de protesta, avanzándose día a día na instauración dun estado represivo, unha de cuxas últimas demostracións foi a irrupción policial nunha reunión da PAH de Elda, no País Valencià. Combínase a represión policial coa indefensión xurídica mediante a imposición de taxas prohibitivas para a cidadanía nos procesos xudiciais.   O movemento soberanista xurdido en Catalunya tras o pasado 11 de setembro constitúe un fenómeno de capital importancia para impulsar a desintegración do actual réxime. Os intentos de CiU por capitalizar este movemento e darlle un sesgo nacionalista de dereitas para así facilitar a súa política de recortes sufriron un tropezo de gran magnitude nas eleccións catalás pasadas. Aínda que o futuro do soberanismo catalán está aínda por definir, todo apunta a que, nesta ocasión, Catalunya encamíñase de xeito decidido cara á autodeterminación e a que este proceso terá repercusións importantes no conxunto do Estado e en particular en Euskadi.  
Os partidos institucionais, impotentes ante a crise. 
As políticas antisociais e de recorte de liberdades do PP están pasando factura a este partido. Xunto a este factor fundamental de descrédito social, aparece agora tamén o da corrupción que, aínda que non deixou de axexar ao PP desde o caso Gürtel, recrudécese ao ser desvelados os sobresoldos en diñeiro negro repartidos polo antigo tesoureiro do partido, Luís Bárcenas. O gravísimo caso de Bárcenas engádese non só á historia anterior de corrupción do PP, senón a outros casos moi recentes como o da fichaxe do exconselleiro de sanidade de Madrid, Juan José Güemes, pola empresa Unilabs, a unha de cuxas filiais adxudicáronse laboratorios durante o seu mandato; a compra dun luxoso ático por 770.000 euros do actual presidente da Comunidade de Madrid, Ignacio González; ou a campaña de desagravio e liberación de Ángel Carromero, tras o seu encarceramento en Cuba polo homicidio involuntario dos anticastristas Oswaldo Payá e Harold Cepero. A coincidencia no tempo do descrédito social causado polas súas políticas cos escándalos de corrupción podería chegar a afectar de xeito importante á estabilidade interna do PP. Nestes momentos, as enquisas xa sinalan unha caída de 16,5 puntos do PP desde o seu momento álxido cando venceu nas eleccións de novembro do 2011.   Malia a erosión evidente da base social do PP, o PSOE non consegue recuperarse. As mesmas enquisas que antes indicabamos mostran como os socialistas mantéñense no mesmo nivel de escaso apoio social que significou o seu descalabro histórico nas últimas eleccións xerais. O feito ten unha explicación sinxela: ademais de que o recordo da última época do goberno Zapatero permanece relativamente fresco na memoria colectiva,a substitución deste por Rubalcaba non significou ningún cambio substancial nos enunciados políticos xerais do PSOE. O Partido Socialista segue sen ter alternativa algunha ás políticas neoliberais e de recortes que se están a desenvolver e que este mesmo partido iniciou no 2010 e o seu único horizonte parece ser o do presidente francés François Hollande, cuxas timoratas propostas alternativas iniciais vanse esvaendo segundo transcorre o seu mandato.   Izquierda Unida experimentou un ascenso das súas expectativas electorais próximo aos 8 puntos e unha parte da súa militancia comprometeuse nos diferentes movementos sociais de loita contra a crise. Con todo, este partido segue lastrado por unha cultura pactista e de integración institucional, que o levou a formar parte xunto co PSOE do goberno andaluz ou a asinar un pacto de lexislatura en Asturies cos socialistas. Malia as tensións que estes acordos xeraron dentro de IU, o certo é que finalmente non se produciu ningunha rectificación respecto diso. A reelección de Cayo Lara na X Asemblea Federal produciuse mediante a integración na nova dirección das diferentes correntes da organización, incluíndo a destacados dirixentes da súa “á esquerda”. Este feito parece descartar calquera posíbel rompemento da organización pola esquerda ou ata a consolidación dalgunha corrente importante de esquerdas no seu seo. Así pois, aínda que IU mellorou a súa situación dentro do espectro político institucional e unha parte importante da súa militancia participa nas diversas loitas sociais, a súa dirección segue presa dunha orientación curtoplacista que a encamiña a ser o socio menor en gobernos autonómicos diversos e, si saen as contas, ata a escala estatal. Tamén a organización populista de dereitas UPyD viuse beneficiada pola perda de apoios do PP e polo agravamento da crise. O crecemento dos apoios sociais deste partido é un fenómeno complexo, porque aínda que supón un rexeitamento das políticas que se están a desenvolver, capitaliza o descontento orientándoo cara a posicións que non supoñen unha alternativa á crise e furibundamente españolistas.  
Catalunya, Euskadi e Galiza tras as súas eleccións autonómicas. 
Comentario separadamente merece a situación existente en Catalunya, Euskadi e Galiza tras as eleccións autonómicas que tiveron lugar nestas nacións. As eleccións catalás significaron, malia a súa vitoria, unha desfeita para CiU. Este partido intentou capitalizar a marea soberanista para así poder seguir desenvolvendo a súa política de recortes, cuxa dureza é igual ou maior que a correspondente do PP. Con todo, fracasou de xeito estrepitoso no seu obxectivo: en síntese, os converxentes retrocederon en case oito puntos; o PSC foi tamén castigado perdendo case catro; ascendeu moito- 6,7% -ERC, un pouco ICV- 2,7% -e apareceu en escea a  CUP -Alternativa de Esquerra cun 3,47%; e finalmente a dereita dura e españolista, representada por PP e Ciutadans, subiu tamén ao redor de 5 puntos aínda que a maioría destes- 4,17% -fosen para Ciutadans. Todo o anterior significa un corremento cara á esquerda do espectro institucional catalán, aínda que acompañado dunha polarización de menor envergadura en sentido contrario (votos PP e Ciutadans).   En Galiza o PP sufriu só un pequeno retroceso, que non chegou ao 1%, nas últimas eleccións, mentres que o PSG afundíase perdendo máis de dez puntos e o BNG retrocedía tamén seis. Con todo, apareceu en escena a Alternativa Galega de Esquerdas (coalición de ANOVA con EU) que conseguiu un 13,90% dos votos. En conxunto o voto de dereitas permaneceu inalterado e o de esquerdas e nacionalista diversificouse mais unha parte notoria del decantándose cara á opción máis radical de AGE.   No País Vasco, o PSE sufriu outra desfeita, perdendo máis de once puntos e medio, o PNV triunfaba pero retrocedendo case catro puntos en relación aos anteriores comicios autonómicos, o PP pouco máis de dous, mentres que unha Esquerda Unida dividida en dúas aumentaba en conxunto lixeiramente a súa porcentaxe anterior do 3,5% pero quedábase sen representación. A segunda forza foi EH Bildu, cun 25% dos votos, aínda que quedase por baixo das súas propias previsións. 
Os movementos sociais en loita contra a crise 
Desde que a crise se iniciou producíronse xa dúas Folgas Xerais dun día, apareceu o 15M e despois o 25S, desenvolvéronse protestas sectoriais importantes en educación e en sanidade a través das mareas verde e branca e na minería asturiana e tiveron lugar múltiples conflitos de carácter máis local.   Trala última Folga Xeral do 14N, moi exitosa en canto a participación nas manifestacións e a seguimento cidadán, os grandes sindicatos, CCOO e UGT, volveron a quedar paralizados e sen suscitar un plan coherente de mobilizacións e de obxectivos contra a crise. O X congreso de CCOO parece que se vai a saldar sen supoñer cambios substanciais na estratexia desta organización, que segue a remolque dos acontecementos, sen suscitarse un horizonte de ruptura coa política de concertación desenvolvida durante decenios e dando por bos parte dos razoamentos da patronal e do goberno en canto á necesidade de efectuar recortes e de saldar a débeda existente. Tales concepcións fan que calquera pretensión de atenuar a crise ou de saír desta se converta para este sindicato na cuadratura do círculo, porque realmente non existe alternativa posíbel sen unha ruptura radical coas políticas de axustes e encamiñadas ao pago da débeda.   A falta de perspectiva das direccións dos sindicatos maioritarios, así como as limitacións, tanto estratéxicas como de incidencia, doutras forzas sindicais, fai que cando as primeiras quedan paralizadas deixe de producirse calquera resposta de conxunto á crise. Pero como a gravidade dos ataques é moita e a presión para facerlles fronte existe, prodúcense movementos de resposta sectoriais de bastante relevancia, aínda que insuficientes.   Agora mesmo o epicentro das loitas sitúase na loita contra a privatización da sanidade na Comunidade de Madrid e o seu desenlace pode ser determinante tanto para o futuro da sanidade pública como para a loita xeral contra a crise. Como manifestou nunha declaración a Coordinadora de Hospitais e Centros Sanitarios de Madrid: “Os cambios votados aínda os teñen que aplicar. E niso consiste a segunda parte desta batalla: en si lograremos ou non evitar que se apliquen, e ata no grado da súa aplicación.” As espadas, efectivamente, seguen en pé, como se demostrou nas dúas convocatorias do 7 e do 13 de xaneiro, da marea branca madrileña.   Pero tamén en resposta ao intento de aprobación da LOMCE de Wert podemos atoparnos pronto con novas accións sectoriais de importancia. De momento algunhas das convocatorias, como as manifestacións do 9 de febreiro no País Valencià, teñen un ámbito territorial limitado, pero poden estenderse. O sindicato de Estudantes, con todo, lanzou unha convocatoria estatal para os días 5, 6 e 7 de febreiro. Para o día 16 de febreiro a PAH convoca tamén unha xornada de loita estatal con manifestacións “Contra o xenocidio financeiro”.   A Marea Cidadá   Un dos problemas fundamentais ao que nos enfrontamos nestes momentos segue sendo o da dispersión e sectorización das loitas e dos movementos de protesta. Neste sentido a iniciativa de Marea Cidadá contra os recortes, que realiza unha primeira convocatoria o próximo 23 de febreiro, podería ser un bo punto de partida para facer fronte a tal dificultade. Na Marea Cidadá participan persoas dos diferentes movementos sociais en loita: Marea Branca (sanidade), Marea Verde (educación), a Marea Vermella (paro), PAH (hipotecas), Movemento 15M, Coordinadora 25S. Tamén están presentes organizacións ou agrupamentos políticos como Equo, Fronte Cívica e Izquierda Anticapitalista. O reto que ten ante si a Marea Cidadá, ademais de conseguir que a súa primeira convocatoria do 23F sexa un éxito, é poder converterse nun ámbito de coordinación efectiva dos diferentes movementos en loita, para o que é preciso unha integración organizativa destes e non só a presenza a título individual de persoas loitadoras. Tamén faría falta que as forzas sindicais desen o seu apoio á iniciativa. Si o anterior fixésese efectivo, podería xurdir unha coordinadora estatal capaz de planificar un desenvolvemento unificado das loitas e de darlle coherencia.   Izquierda Anticapitalista é da opinión, xa manifestada en múltiples ocasións, de que para dar á crise unha saída favorable á clase traballadora e á cidadanía en xeral, é preciso trazar un plan de acción coordinado, tanto a escala estatal como europea, para realizar unha loita a medio e a longo prazo e impoñer obxectivos necesarios e claves como o non pagamento da débeda ilexítima, a expropiación da banca e a creación dunha banca pública baixo control social, a protección e mellora dos servizos públicos, o fin dos recortes e a derrogación de toda a lexislación antisocial aprobada nos últimos tempos. Faremos todo o que estea nas nosas mans para que isto se produza.  

II Encontro auditoría débeda en Compostela

[Publicamos esta convocatoria por considerala de especial interese por ser a débeda, a espada de Damócles que pende sobre os pobos de Europa]


Diversas organizacións, colectivos comarcais e persoas a nivel particular de toda Galiza realizarán o II Encontro sobre a auditoría da débeda.

O encontro será en Compostela o vindeiro sábado 19 de xaneiro de 10:30 a 14:00h no centro sociocultural de Fontiñas. Tratase da continuación dunha primeira xuntanza que se fixo en outubro e no que colaboraron tres persoas pertencentes ao nodo catalán da Plataforma Cidadana da Auditoría da Débeda (PACD). O encontro ten como obxectivo denunciar o mecanismo de explotación da débeda así como as políticas económicas e financeiras que provocaron a crise e os programas de austeridade que nos están a impoñer para xestionala.

A análise da débeda para esclarecer a lexitimidade o ilexitimidade da mesma é un poderoso instrumento de empoderamento da sociedade que  persigue a transparencia e o control democrático do Estado e os seus
gobernantes. 





ORDE DO DÍA REUNIÓN 19 DE XANEIRO DE 2013

Hora: 10.30 a 14.00.

Local: Centro Sociocultural das Fontiñas. Compostela. 

Participantes: grupos comarcais, persoas individuais e colectivos cos que contacte cada comarca. 
Dinamización: a cargo de Compostela porque a reu é en Compostela, á espera de que as vindeiras sexan noutras comarcas e cada unha se vaia facendo cargo segundo lle toque.

1. Presentacións (breves!!!! :) das persoas asistentes.

2. Presentación dos grupos comarcais:

– Nº de persoas que están participando.
– Cousas feitas até o de agora.

3. Queremos traballar como nodo galego? Prioridades (por onde comezamos e unión de loitas)?

4. Materiais e ferramentas para coordinarnos e para difundir (estatais e propias)

5. Vindeiras datas de interese nas que participar

#23F: Marea cidadá unida contra os recortes e pola democracia


Ante os recortes salariais, sociais e laborais, o desmantelamento dos servizos públicos, o rescate bancario con fondos públicos e o resto de políticas neoliberais, resulta necesario facer un chamamento a todas aquelas persoas que sofren a crise no seu día a día, ao 99%, a parar o Réxime o próximo 23 de febreiro.

 

As razóns para saír á rúa son máis claras e contundentes que nunca. A Unión Europea atópase en mans dos bancos e grandes empresas europeas, que están impoñendo políticas económicas e sociais favorables aos seus intereses: baixadas xeneralizadas de salarios para gañar “competitividade”; perda de dereitos laborais para facilitar o despedimento e a precariedade; desmantelamento dos servizos públicos para crear novos “nichos” de negocio para o capital; conversión da débeda dos bancos en débeda pública a costa do gasto social e público; retorno das mulleres ao traballo de coidados non remunerado e ao fogar; recortes nos dereitos democráticos e incremento da represión policial… Non poderemos soportar por moito tempo que unha de cada catro persoas non teña traballo, que máis da metade da mocidade permaneza sen emprego e, polo tanto, sen poder ter un proxecto de vida; e que en máis de 1.700.000 fogares todos os seus membros estean en paro. Non é posible seguir admitindo o desafiuzamento de quen non poden pagar a súa hipoteca, nin que máis do 20 % da poboación viva xa baixo o limiar da pobreza, cunha aceleración no caso das mulleres.

Os recortes golpean a todos os sectores populares da sociedade: o copago sanitario, os recortes en servizos sociais, dependencia e educación, e tamén nas pensións, a privatización dos bens e servizos públicos, a subida de impostos como o IVE. Asemade, a petición dun rescate que é inevitábel e os seus efectos: aumento da débeda pública, recorte brutal do gasto do Estado, pechadura de empresas públicas, despedimentos masivos no sector público e redución da masa salarial nas administracións públicas, etc. Todo ten un denominador común: non cargar a crise sobre os seus responsables, senón sobre quen non a provocaron. 


Estas medidas son aplicadas por todos os gobernos dos estados europeos que máis están sufrindo o xugo da débeda. Crebar o discurso e a política neoliberais da UE require unificar os obxectivos e a acción do conxunto da clase traballadora do continente por unha Europa dos pobos: rexeitar o pacto fiscal e a recapitalización bancaria con fondos públicos; reclamar unha auditoría cidadá sobre a débeda e negarse ao pago da que sexa ilexítima; instaurar un sistema fiscal progresivo que grave ás grandes fortunas, e combater a fraude, a evasión de capitais, a economía mergullada e a corrupción. Habemos de comezar a construír por abaixo unha fronte sindical, social e político contra os recortes e a austeridade que incorpore tamén as reivindicacións fundamentais, como a apertura dun novo proceso constituinte que poña a economía ao servizo da maioría social, devolvendo a soberanía ao Pobo, onde se contemple o dereito a decidir das nacións do Estado español.
Por todo iso, necesitamos construír unha gran marea cidadá que aglutine á clase traballadora, a estudantes, á xente xubilada, parada, inmigrante, á mocidade traballadora e ás amas de casa de todas as cidades do Estado español a participar activamente nas manifestacións que terán lugar o día 23 de febreiro. Porque só desta forma poderemos empezar a frear as políticas neoliberais que son un ataque frontal contra o 99% da sociedade.

Teoría do valor, traballo e clases sociais. Entrevista con Daniel Bensaïd

Autor(es): Bensaïd, Daniel

Bensaïd, DanielBensaïd, Daniel. Profesor de filosofía na Universidade de París VIII, Saint Denis. Director da revista ContreTemps.


Presentación
Henrique Amorim  e Leandro de Oliveira Galastri
Para entrar na loita, non é necesario
posuír as chaves do paraíso da cidade perfecta.
É resistindo  ao que semella irresistíbel
que nos tornamos  revolucionarios, sen  saber. 
(Bensaid, 2009: 116)
Daniel Bensaid morreu en combate no último 12 de xaneiro. Participaba nunha avanzada fronte de batalla da guerra contra o capital, sendo figura prominente dos esforzos de construción do Novo Partido Anticapitalista de Francia, creado oficialmente en xaneiro de 2009. Foi tamén un dos fundadores da máis recente versión impresa da revista Contratemps, que procura ser actualmente instrumento intelectual da tentativa de renovación das estratexias da esquerda revolucionaria francesa. Tales foron os últimos movementos dunha vida enteiramente guiada pola convicción na militancia socialista; militancia desde fins da década dos sesenta, cando Bensaid se atopaba xa entre os agudos críticos xuvenís do status quo na ola contestataria do maio do 68 francés.    
Importante filósofo marxista da contemporaneidade, unha das súas elaboracións teóricas recentes máis interesantes foi a da “discordancia dos tempos”, ou das diferentes temporalidades históricas. Propoñía unha nova escritura da historia, que sería simultaneamente unha nova “escritura e unha nova escoita do tempo” (Bensaid, 1999: 105). Para el, o tempo concretizaríase na existencia dos espazos sociais. Negando a separación dicotómica entre tempo e espazo, sustenta, citando a Hegel, que o “tempo é a verdade do espazo” (ídem). Así, a existencia dos diversos espazos sociais representaría a ocorrencia das diferentes temporalidades concomitantes da historia; un conxunto repleto de fracturas polas cales escaparía “un remuíño de ciclos e espirais, de revolucións e restauracións” (ídem). Así, tratar a historia como o contrapunto das súas diversas temporalidades sería, en certa maneira, tratar sempre do presente ¿E cal é o lugar da política? Se o que está en xogo son os desenlaces posíbeis do presente, a política supera á historia. O presente deixaría, polo tanto, de ser un momento da continuidade temporal e transformaríase nun embate pola selección de posibilidades; deste modo, a acción revolucionaria convértese nunha loita de resultados imprevisíbeis (ibíd.: 107). 

Pódese, entón, considerar a loita anticapitalista, defendida por Bensaid, como inserida na disputa pola definición desas posibilidades históricas contra o sistema de dominación vixente. Para el, a dominación na sociedade capitalista construiríase –e, cando fose necesario, rexeneraríase– ao través dun “círculo vicioso”, expresión tomada de prestado a Marcuse. O autor alemán formula a noción de “círculo vicioso da dominación” a partires da súa análise da sociedade de consumo de masas na década dos sesenta, á que considera como a “sociedade tecnolóxica”. Esta sociedade proporcionaría a satisfacción virtualmente plena das necesidades e desexos dos individuos, porque conseguiría forxar ela mesma esas necesidades e desexos. En suma, ela crearía as necesidades adecuadas a ser satisfeitas e así consolidaría a dominación por medio do consenso, nunha aparencia da máis ampla liberdade posíbel. Non precisaría, así, reprimir con forza física os desexos que ela mesma crea, controla e satisfai. Os individuos moveríanse, aquí, no interior dun círculo de dominación totalitaria, unidimensional (Marcuse, 1968: 31-106).


Como complemento deste círculo vicioso hexemónico, Bensaid apunta á división capitalista do traballo, que opoñería, entre os dominados, a uns contra outros: desempregados contra aqueles que teñen emprego, nacionais contra inmigrantes, homes contra mulleres, mozos contra vellos. En fin, unha hexemonía que se consolidaría tamén pola reprodución cotiá e impositiva do discurso unificado; polo encadramento ideolóxico das perspectivas de cambios nos límites do horizonte burgués; ou sexa, da propiedade privada e do individualismo competitivo. Discurso unificado que afondaría as raíces da dominación nos costumes aprendidos en familia, na escola, no traballo, que ensinan a submisión (Bensaid / Besancenot, 2009: 113).

Velaí, polo tanto, a función estratéxica do partido político-revolucionario, ben entendido: romper aquel “círculo vicioso de dominación”. Partido entendido como organización portadora dunha memoria colectiva, feita de experiencias de loita, de asimilación de vitorias e derrotas; que saiba actuar e tomar decisións necesarias nos momentos de crise aguda do capital e de revolta social. É a esa tarefa que Bensaid esperaba se dirixira o NPA, que sería porta-voz dun anticapitalismo de novo tipo, non tanto como crítica romántica á sociedade burguesa, e si como consigna con vistas a agregar a todos aqueles que, dalgunha maneira, estivesen dispostos a ofrecer resistencia ás forzas do capital. 
El cría que a loita contra o círculo vicioso da dominación daríase paso a paso, día a día, contra os preconceptos, a desinformación, evitando as trampas do “discurso dos outros” (ídem). Unha loita desigual, por certo, pero coa tenacidade que permitise superar os límites materiais dos medios a disposición, que permitise construír un discurso propio. Ao final, “as palabras teñen a súa importancia; pois pensamos con palabras e representamos o mundo ao través de palabras. E cando as palabras están nesgadas, acabamos por pensar de forma nesgada” (ibíd.: 111). O autor lembra, sen embargo, que é nas condicións mesmas da produción que se arraiga a subordinación ás ideas dominantes; e sería contra esas condicións que se debería centrar a estratexia de toda a resistencia. A resistencia, á súa vez, non é todo, e Bensaid sabíao claramente. O anticapitalismo era, para el, así e todo, ao menos a designación clara do inimigo contra o cal baterse. Trátase dunha alternativa á cal se debería aínda conferir un contido revolucionario propositivo, que incorporase en liñas xerais a igualdade, a solidariedade, o cuestionamento das relacións de produción, o internacionalismo; ou sexa, unha toma de posición pola superación do sistema capitalista, contra o novo discurso unidimensional defensor da súa “recuperación ou moralización” (Bensaid, 2009: 15).
A entrevista que segue abordou algúns elementos centrais para a análise do capitalismo actual, como a teoría do valor, a teoría das clases sociais, as novas formas de explotación do traballo e as súas consecuencias para os traballadores. Realizada no día 5 de maio de 2009, Bensaid falou sobre cuestións relevantes tamén para a literatura marxista, sociolóxica e filosófica contemporánea. A entrevista, rexistrada en vídeo, con case dúas horas de duración, realizouse na librería La Brèche, en París.

Un dos momentos destacados é a cuestión da constitución das clases sociais. Elaborador dunha análise profunda sobre o tema nas súas obras (ver en especial Bensaid, 1999, op.cit.), nesta entrevista o autor confirmou a súa perspectiva crítica indicando a imposibilidade de definir, como a tradición positivista o faría, as clases sociais a priori. Reiterando a importancia relativa dos datos históricos e estatísticos para a avaliación dos conflitos sociais hoxe, Bensaid fai unha interesante separación entre unha concepción de clase que se funda en criterios sociolóxicos e outra, a súa, fundada nunha perspectiva estratéxica das clases sociais en loita. Indica así, que: “A noción de clase, segundo Marx, non é reductíbel nin a un atributo do que serían portadoras as unidades individuais que a compoñen, nin á suma desas unidades. Ela é algo diferente: é unha totalidade relacional e non unha simple suma” (ibíd.: 147). A perspectiva sociolóxica intentaría situar, a calquera prezo, un grupo de individuos con criterios arbitrariamente escollidos. Lembra as tentativas do Partido Comunista Francés nesa tarefa. Critica, desta forma, unha concepción de clase que tería por finalidade realizar o que chamou como “autolexitimación” da súa condición de representante dos “verdadeiros” traballadores.

Ao retomar a Marx, Bensaid sustenta a imposibilidade de indicar criterios sociolóxicos, como renda, cualificación profesional, etc., como elementos que compoñerían unha definición a priori de clase traballadora, por exemplo. Segundo el, Marx non compartiría ese procedemento teórico; seguiría, contrariamente, a lóxica da determinación conceptual, fundada na tradición filosófica alemá e non na tradición positivista francesa que tería inspirado a moitos intelectuais polo mundo, inclusive brasileiros. Neste sentido, “Marx […] non procede case por definición (por enumeración de criterios), e si por ‘determinación’ de conceptos (produtivo/improdutivo, plusvalía/lucro, produción/circulación), que tenden ao concreto, articulándose no seo da totalidade” (ibíd.: 143-144). 
Daniel Bensaid e as súas obras son o exemplo fecundo dunha perspectiva que non deixa espazo para a imposición de teorías cuantitativas e estatísticas. O seu traballo é, entre outras tantas cousas, unha forma de combate político contra aqueles que intentan reducir a obra de Marx; a saber, a teoría do valor, das crises, das clases, etc., a números e fórmulas matemáticas. A tradición teórica e filosófica que Bensaid desenvolve –que nutre, por exemplo, as súas perspectivas con relación ao tempo, ao espazo, á cuestión das clases sociais, ao dinamismo e fluidez das condicións de loita– corre o risco de ser embazada nunha sociedade tan presa dos canons da obxectividade cientificista.

Teoría do valor, traballo e clases sociais
Entrevista con Daniel Bensaid,  por Henrique Amorim
1 O pensamento de Marx precisa de sere actualizado? Como é posíbel ir máis alá de Marx?
O pensamiento de Marx non precisa de sere actualizado; el é actual; a súa actualidade é a actualidade do capital, que é o obxecto crítico de Marx.
Se ben na época de Marx, as relacións capitalistas de produción dominaban a penas unha parte do mundo, [a actualidade do pensamento de Marx] exemplifícase tamén na cuestión da mundialización: Marx non se contentou simplemente con describir a mundialización como fan a maior parte dos periodistas; el explica, primeiramente, a súa lóxica, a saber, a acumulación ampliada e a aceleración da rotación do capital.
En segundo lugar, constatamos que hai en Marx unha teoría das crises, ou máis correctamente, os elementos dunha teoría das crises como separación da esfera de produción e consumo, a esquizofrenia xeral que caracteriza á sociedade capitalista que tiña raíces na manifestación da superprodución e na crise financeira.
E, en terceiro lugar, se tomamos hoxe a gran característica da crise social, isto é, dunha banda, os fenómenos de exclusión e precarización e, doutra banda, da crise ecolóxica, son dúas grandes manifestacións da crise do valor e da lei do valor.
A actualidade de Marx é, entón, moi evidente. Ben ¿se debemos ir máis alá de Marx? Eu penso que sempre debemos ir máis alá. Non se debe retornar a Marx para permanecer onde el se detivo, senón tomalo como punto de partida para ir máis lonxe. Por exemplo, ir máis lonxe para analizar fenómenos que superan a cuestión ecolóxica tal como é coñecida hoxe, con relación ao desenvolvemento do produtivismo capitalista; se ben non se pode dicir que hai unha teoría da ecoloxía en Marx, si que hai elementos que nos poden auxiliar.
2. Cales son os elementos conceptuais que Marx non desenvolveu no Capital? Sería posíbel concluílo?
Concluír O Capital é unha tarefa contraditoria en relación coa forma de pensar de Marx. Marx pensouno en movemento e nun movemento que acompaña o movemento do seu obxecto. Como o movemento do capital é un movemento permanente e ilimitado, podemos afirmar que a crítica do capital é unha crítica que non pode ser finalizada.
Non penso que, por mor dunha cuestión biográfica, da fin da súa vida, O Capital permaneceu como unha obra inacabada, aberta. Non podemos dicir, por exemplo, que Marx desenvolvese unha teoría de relacións de explotación e dominación nin como se articularían estas; creo que, neste caso, cómpre buscar recursos entre os sociólogos.
Como a obra de Marx é contemporánea dun crecemento da colonización, e anterior á estrutura do imperialismo contemporáneo –non é casual que o gran debate sobre o imperialismo date do comezo do século XX con Hilferding, Bujarin, Lenin, etc.–, isto remítenos a pensar o imperialismo hoxe, remítenos á ausencia do libro anunciado por Marx sobre o mercado mundial.
En fin, hai todo un campo de traballo sobre ese tema. Hai unha cuestión, por exemplo, a penas anunciada, sobre todo nos textos de mocidade de Marx, que é a relación entre o Estado e a burocracia, a burocracia de Estado en particular. É posíbel recoñecer elementos desa lectura na Crítica da Filosofía do Dereito de Hegel. Esta cuestión reaparece no momento en que o fenómeno burocrático se converte nun tema maior das sociedades contemporáneas.
3. Os Grundrisse de Marx foron revisitados por varios autores, como Jean-Marie Vincent, André Gorz e Antonio Negri. Como pensa vostede a apropiación contemporánea desa obra?
Hai unha riqueza de elementos críticos que son expresados con vigor, tal vez debido ao contexto de redacción dos Grundrisse, que, como Marx expresa na correspondencia que el redactou nun momento de exaltación e fraxilidade fronte á crise económica de 1875-78 nos Estados Unidos, tal vez lle desen á redacción dese texto unha forma subversiva e, sobre certas cuestións, superior a aquela resaltada de forma máis rigorosa e máis “científica” no Capital. Por exemplo, a pasaxe que indica que a lei do valor pode transformarse nunha lei cada vez máis pobre para dar conta da produción, do cambio e da organización social. Hai momentos nos Grundrisse que non se atopan de maneira tan resoante e subversiva no Capital.
En segundo lugar, o descubrimento dos Grundrisse –vostede evocou a Andrés Gorz, Antonio Negri e Jean-Marie Vincent e podemos sumar a estes autores a Ernest Mandel– trouxo abordaxes diferentes. En Gorz, Vincent e Mandel, a utilización dos Grundrisse fíxose de maneira polémica no momento en que o libro se traduce tardiamente (1967-68). Nese momento, os Grundrisse foron retomados para demostrar, contrariamente á posición de Althusser, que habería unha continuidade, ou sexa, que o tema da alienación non tería sido abandonado. Non habería, así, unha oposición entre o Marx mozo, teórico da alienación, e o Marx do Capital, teórico crítico da reificación. Habería unha transformación, pero cun fío condutor que evitaría a división en dous: o Marx mozo humanista contra o vello Marx positivista. Eu penso que esta cuestión foi moi útil para mellor comprender finalmente a lóxica íntima do pensamento de Marx. Agora ben, en Negri, trátase de opoñer un Marx revolucionario e subversivo, como un teórico da subxectividade obreira, ao Marx cientificista e positivista que teorizou, ao través do esquema de reprodución do libro II do Capital, unha especie de eternidade lóxica do capital, visto que nos encontraríamos nun sistema que cientificamente tendería ao equilibrio. Para Negri, o único factor dinámico sería o proletariado por el mesmo e o capital non sería senón unha resposta reactiva á creatividade do proletariado. Isto leva a unha posición moi subxectivista que, en certa medida, ten consecuencias hoxe. Se a mundialización é só unha resposta reactiva do capital á inventiva e á creatividade do proletariado, todo o que vai no sentido dunha apertura é positivo, sexa o tratado constitucional europeo ou a política liberal que ten un papel progresista comparábel ao que Marx dicía do capitalismo no Manifiesto Comunista. Desenvolvo máis profundamente esta cuestión nun artigo sobre Negri no libro A discordancia do tempo.
4. Como avaliar o debate sobre a centralidade do traballo?
O problema é o que se entende por traballo. É común encontrar en Marx unha dobre acepción, un dobre uso do termo. Isto é verdade para o traballo, como tamén para a clase ou para o traballo produtivo. O que Marx entende por traballo é o intercambio, polo tanto, o metabolismo entre os organismos vivos, onde inclúe á especie humana e as súas condicións naturais de reprodución. Neste sentido, o traballo é un conversor de enerxía e a idea dunha sociedade sen traballo é un absurdo; pois sería dicir que non habería máis intercambio, transformación de enerxía natural en enerxía cerebral, muscular, etc. Desde ese punto de vista, en canto poidamos imaxinar a existencia humana, haberá unha forma de traballo e, polo tanto, unha forma de organización social do traballo. Outra cousa é o traballo asalariado capitalista que é unha forma historicamente determinada de traballo que non existiu sempre; agora ben, con relación ao debate dos últimos anos, vese a sociólogos que sinalan a fin do traballo. Hoxe, certos individuos traballan de máis, mentres que para outros, afectados polo desemprego, falta traballo. Desta forma, cómpre distinguir os dous tipos de traballo. O traballo no sentido antropolóxico é un elemento constitutivo da humanidade que fai que ela pense e se desenvolva como ela se desenvolve. Por outro lado, o decaemento do traballo como traballo asalariado, ou sexa, como traballo forzado poderiamos dicir, está evidentemente ligado ao socialismo e á crítica socialista do traballo. Cómpre, entón, retomar a tradición de crítica ao traballo alienado que se recubriu e esqueceu por unha especie de culto estajanovista durante a época stalinista ou mesmo do culto protestante do traballo, que Walter Benjamin critica nunha das teses sobre o concepto da historia.
5. Que é unha clase? É un conxunto de individuos ou un conxunto de relacións sociais? ¿Fáltalle ao marxismo unha definición satisfactoria de fraccións de clase?
Ben, ¿que é unha clase? Non é casualidade que non se atopa unha definición descritiva ou aproximativa de clase social en Marx e Engels. Non hai definición, pois, desde o inicio, Marx non traballa con ese tipo de procedemento de “definición”. Definición é un xénero lóxico moi presente na tradición positivista francesa que non está presente na gran lóxica alemá de Hegel e Marx, que é unha lóxica de determinación (Bestimmung). Polo tanto, non é casualidade que non se atope unha definición satisfactoria de clase que sexa unha definición normativa ou en tal caso un tipo de clasificación sociolóxica que tenda a situar, de feito, unha serie de individuos en categorías socio-profesionais como fan os estatísticos académicos hoxe. Nese sentido, hai unha relación conflitiva; as clases determínanse mutuamente, unhas en relación a outras, en base a unha relación de conflito. Sen embargo, se procuro unha definición a calquera prezo e de maneira pedagóxica, podemos atopala, sobre todo, en Lenin, nun texto que se chama A gran iniciativa. El definiuna, pero a través de criterios moi complexos, pois hai o lugar da división do traballo, hai o lugar da relación de propiedade, hai a forma e o montante da renda… Ben, iso permite unha aproximación para facer unha ligazón cunha concepción estratéxica de clase, que para min sería a cuestión fundamental; pois, en Marx, non hai unha concepción sociolóxica clasificadora de clase. Si hai unha concepción estratéxica de clase realizada a partir da súa loita. Os elementos provistos por Lenin poden axudar a aclarar ou enriquecer de maneira pedagóxica esa forma de aproximación.
¿Se lle falta ao marxismo unha teoría de fraccións de clases? Pódese sempre facer mellor, pero non está de modo algún ausente. Sobre todo nos textos políticos de Marx, como, por exemplo, no Dezaoito Brumario de Luis Bonaparte, hai unha análise moi virtuosa das fraccións de clase e da súa expresión política.
Non penso que sexa necesario desenvolver unha teoría especificamente marxista da estratificación de clases. Podemos utilizar, para iso, fontes estatísticas para intentar colocar a proba unha concepción do mundo, unha visión do mundo nos termos da loita de clases.
6. Nese sentido, como interpretar a teoría de Jaques Bidet e Gérard Duménil que indica a existencia dunha clase de cadres?
Eles (Bidet e Duménil) fan unha sistematización dunha clase de cadres[1] como consecuencia da súa análise estrutural, en especial Bidet, da sociedade capitalista como unha combinación de relacións de explotación e de relacións de organización. Colócase ao mesmo nivel de equivalencia dous tipos de relacións, onde as relacións de explotación determinan as clases tradicionais; mentres que as relacións de organización poden determinar as outras formas de clases: os cadres, a burocracia, etc. Depende do que queremos facer; depende da utilización que facemos da categoría, do concepto de clase. Se facemos o uso sociolóxico, estando a nivel da convención do vocabulario, da convención terminolóxica. poderiamos dicir que existe unha clase de cadres; agora ben, ela é tamén moi heteroxénea; isto é, ¿onde comeza ela, onde remata? Habería unha diferenciación moi acentuada entre os cadres superiores e entre un nivel de encadramento que está máis do lado do traballo explotado. Non é un concepto que resulte unha gran cousa. En realidade, esa categoría de cadres está fragmentada entre as clases fundamentais.
Pola contra, se tomamos o uso de clase no sentido estratéxico, o que é interesante é a polarización fundamental das clases. Isto non elimina que existan estratos, categorías chamadas intermediarias, pero que son empurradas e polarizadas polas clases fundamentais que forman a relación estrutural entre as clases.
Esa teoría [a de Bidet e Dumenil] pode traer inconvenientes, facendo da clase de cadres unha nova clase histórica en ascenso, portadora dun novo modo de produción, etc. Caeríamos, con iso, novamente, nas teorías de clase xerencial, que non son tan novas. Hai, efectivamente, aportes da socioloxía de Max Weber que poderían ser interesantes para colocarse en diálogo ou en tensión coa conceptualización marxista; sen embargo, o problema interesante é como se articulan ou, máis exactamente, ao meu modo de ver, como se imbrican as relacións de explotación e as relacións de organización e, finalmente, verificar como todo iso é un conxunto de relacións coherente e non dous tipos de relacións que determinarían dous tipos de relación de clase máis ou menos paralelos e equivalentes.
7. E a noción de multitude, cales son os elementos positivos e negativos desa noción en relación á teoría de clases de Marx?
Penso que a noción de multitude é inútil e nociva. Ela ten un valor descritivo, pero descritivo en relación a unha imaxe estereotipada que se pode ter da clase obreira: o tipo operario da industria. Tal vez o termo “proletariado” sexa máis conveniente. El é máis abarcante e máis antigo; en consecuencia, finalmente, describe unha realidade máis vasta e máis complexa.
Un certo tipo de proletariado non desapareceu, estamos lonxe diso; vémolo hoxe ao través da crise. Os sociólogos Beaud e Pialoux, nun libro de investigación sobre a rexión industrial francesa de Mont Béeliard, onde están as fábricas de Peugeot, din que a clase obreira non desapareceu. En verdade, ela teríase tornado invisíbel, porque tal vez haxa menos loita, porque interese menos aos sociólogos, preocupados máis coa exclusión durante os años 1980, etc. Coa crise, cando se ve o peche de industrias, lémbrase, mesmo, que a clase obreira diminuíu, pero non desapareceu.
En relación a esa desestruturación de relacións sociais, baixo o choque da crise e da transformación técnica, comprendo que o concepto de multitude poida ser un pouco sedutor, pois semella describir unha realidade de maneira cómoda: persoas que son pequenos vendedores ambulantes, etc., que non viven como os obreiros, todo iso é claro. Agora ben, como concepto estratéxico, hai un punto, que non está totalmente claro para min: Negri opón o concepto de multitude non ao concepto de clase, senón ao concepto de pobo, sendo o pobo a homoxeneidade e a multitude a diversidade. Isto xa sería discutíbel.
Ben, ¿cal sería a relación entre multitude e clase? Sería preciso reler os textos, pero parece ser relativamente escuro. En Negri, as novas tecnoloxías e as novas formas de organización do traballo desenvolven a multitude e, finalmente, a lóxica da historia resúmese nunha confrontación case directa e clara entre o imperio e a multitude sen diferenciación; e, finalmente, a multitude convértese no gran suxeito de transformación.
En vez de traballarse a cuestión complexa de saber cales son os compoñentes hoxe do bloque hexemónico en torno das relacións de clase, esa complexidade redúcese co concepto de multitude como un tipo de magma que é un novo suxeito, moi hipotético, da historia. Polo tanto, vexo moitos inconvenientes e poucas vantaxes.
8. Sería posíbel comprender as novas divisións entre os traballadores en base á tese da revolución informática?
Francamente, dubídoo. Sería correr o risco dun determinismo tecnolóxico; de dicir que, de feito, as divisións sociais resultan directamente, mecanicamente, da organización técnica do traballo. Iso paréceme unha presuposición teórica discutíbel. Evidentemente, nas formas e, sobre todo, na capacidade de organización social, sexa sindical ou política, esas diferenzas teñen un papel, na medida en que as novas tecnoloxías poden desempeñar unha forma de autonomización crecente do traballo, unha desconcentración no lugar de traballo; todo iso trae consecuencias na súa capacidade de organización. ¿Isto introduce divisións fundamentais? Vemos coa crise que unha parte das novas profesións sofre os efectos de pauperización, como tamén lles ocorre ás outras, ás vellas profesións; e tal vez peor en certos casos, como os despidos e as presións sobre o salario. Sempre é interesante estar atento a estas diferenciacións para pensar a cuestión das reivindicacións sindicais e políticas; agora ben, facer un inventario teórico fundamental, ou diferenciacións fundamentais, eu non o vexo. Non estou de acordo en dar á tecnoloxía un papel predominante nos fenómenos de formación social, os cales comprenden, sobre todo, loitas e fenómenos culturais.
9. Cal é a relación entre traballo material/inmaterial e traballo concreto e abstracto? Como a produtividade pode ser analizada en base ás formas de traballo cognitivo?
Eu creo que non hai relación entre a noción de traballo material e inmaterial e a noción de traballo abstracto e concreto. Traballo material e inmaterial remítenos ao contido dunha actividade; o traballo concreto é todo traballo que produce bens útiles; e o traballo abstracto é un traballo reducido á súa medida polo tempo, polo tanto, á súa medida abstracta. Nese sentido non vexo relación. Penso que hai unha confusión que intenta sobrepoñer a noción de traballo material e inmaterial á noción de traballo concreto e abstracto.
En relación á produtividade do traballo, o traballo inmaterial pode ser tan produtivo como o material: se a produción do traballo é a produción de plusvalía, un traballo inmaterial explotado produce plusvalía como un traballo material. Alguén que produce programas de computadora é unha fonte de ganancia para Microsoft: se vostede ten un grupo de investigadores asalariados que producen programas para Microsoft vostede ten produción de plusvalía; polo tanto, desde ese punto de vista, esa historia do traballo inmaterial, desde o momento en que comezou a ser utilizada, trouxo moitas confusións.
En realidade, o debate sobre o traballo produtivo e improdutivo frecuentemente é moi mal comprendido: non é só produtivo aquel traballo que produce bens materiais. O exemplo máis chocante, máis sorprendente e máis coñecido, está no Capítulo inédito do Capital, onde Marx utiliza o exemplo da cantora asalariada; e se ela é asalariada o seu traballo é produtivo. O seu traballo é totalmente inmaterial; o seu canto desaparece a medida que ela canta, agás hoxe, despois de Marx, en que se desenvolveu a industria do disco e agora de tele-gravación. A idea é que incluso a prestación vocal pode considerarse como traballo produtivo se existe unha relación salarial entre empregado e empregador. Polo tanto, en primeiro lugar, non, isto non ten nada que ver coa materialidade do traballo. En segundo lugar, a noción de traballo produtivo en Marx é unha noción delicada, pois el considéraa de forma contraditoria; así, o transporte de mercadorías considérase un traballo produtivo, pois se non se leva o produto ao seu punto de venda, a plusvalía non se pode realizar.
Nese sentido, a división entre produtivo e improdutivo é un tanto arbitraria. ¿Deberíamos deternos no momento en que o traballador leva mercadoría ao punto de venda ou considerar que se non existe o traballador que coloca as mercadorías nos estantes elas tampouco poderán venderse? Trátase, así, dun punto delicado con que lidiar que non remite á materialidade ou inmaterialidade do traballo e que non permite determinar as clases sociais.
Xa houbo tentativas de facer unha teoría das clases sociais a partir do libro II de O capital, baseándose exclusivamente na relación entre traballo produtivo e improdutivo: iso paréceme un absurdo. Non é casualidade que o capítulo sobre as clases, se Engels soubo interpretar o plan de Marx, vén moi tarde, no libro III do Capital, integrando as diferenzas de renda e o conxunto do circuíto de reprodución social. Non comprendo, entón, como poderiamos deternos no libro II e nos conceptos de traballo produtivo e improdutivo para determinar quen forma parte da clase obreira e quen non.
A consecuencia é que con frecuencia esas nocións de traballo produtivo e improdutivo foron utilizadas política e ideoloxicamente para compoñer unha definición restritiva da clase obreira, que, claramente en Francia, o Partido Comunista utilizaba para designar só aos operarios da industria, excluíndo aos employés[2], os empregados de comercio, as enfermeiras, os empregados de correos, etc. Eu tiña primos que eran obreiros da industria, pero que non traballaban directamente na produción; eles dedicábanse ao mantemento das máquinas, e que, mesmo, estaban no Partido Comunista e na CGT; e dicían que non eran verdadeiros obreiros, verdadeiros proletarios, porque coidaban do mantemento para a produción. Aquí temos unha definición do movemento obreiro tipicamente obreirista e restritiva, que ten o papel de autolexitimar, sobre todo, ao Partido Comunista como representante da clase obreira, sendo todo o resto pequena burguesía, etc.
10. As novas formas de produción poñen en contradición a teoría do valor de Marx. Trátase dunha teoría analiticamente válida?
Eu creo que si: toda a crise actual o ilustra, tanto como a teoría do valor.
Con relación á medida de toda a riqueza e de todo intercambio polo tempo de traballo socialmente necesario pódese verificar unha obsesión da medida polo tempo, xa se trate de fixar o horario semanal de traballo, a idade para a xubilación, a “persecución” do tempo morto dentro da empresa, a organización dos horarios, a flexibilidade, etc., que tende a reducir a diferenza entre o tempo de traballo real e o tempo de traballo legal. Todo iso estaba xa no Capital. Finalmente, a rendibilidade capitalista ten por criterio a lei do valor; agora ben, esta lei vólvese cada vez máis contraditoria. Isto traballouno Marx nos Grundrisse, con, por unha banda, a incorporación no proceso de produción de formas de traballo intelectual favorecidos por unha nova tecnoloxía, que, por outra banda, eran formas de traballo socializadas; isto é, ¿cal é o traballo que cumpriría para producir un programa de computadora nun laboratorio de investigación? É un traballo altamente cooperativo e socializado. Polo tanto, canto máis o traballo é cooperativo, tanto máis incorpora o saber acumulado; e é máis dificilmente cuantificábel e medíbel pola medida do tempo de traballo abstracto. Ese paréceme que é hoxe un dos factores claves da crise social, que fai que as ganancias de produtividade non sexan convertidas en tempo libre, traducíndose contraditoriamente en exclusión social.
Para min, as formas da crise financeira, por exemplo, son moito máis a confirmación do estrago que fai a aplicación instantánea da lei do valor en base á medida instantánea de flutuacións da bolsa. Sei que se trata dun punto moi discutíbel, pero, ao mesmo tempo que se dá a confirmación da lei do valor, dáse unha confirmación do agravamento das contradicións sociais.
11. Como pensar a redución do tempo de traballo? No capitalismo hai tempo libre ou tempo liberado?
Hai toda unha loita histórica pola redución do tempo de traballo. Mesmo cando o tempo liberado permanece alienado é aínda así un límite á explotación da forza de traballo; pero é unha liberdade que non se constitúe como tal.
Hai outros mecanismos de alienación, que poden ser os medios, a difusión da cultura, a organización da cidade e do espazo urbano, etc. Pero, ao menos formalmente, para recorrer á fórmula de Marx, durante ese tempo libre o traballador ten a posibilidade, sexa de consumir programas de televisión, de axudar no sindicato, ou ler O capital; polo tanto, non é unha cuestión secundaria que a loita pola redución do tempo de traballo sexa permanente, mesmo no ámbito do capitalismo; agora ben, no ámbito do capitalismo creo que hai unha relación estreita entre un traballo alienado e un pracer alienado; ou sexa, non se pode ser realmente libre fóra do traballo se se permanece dominado no traballo; polo tanto, non é dabondo con reducir o tempo de traballo forzado, cómpre tamén transformar o contido e a organización do propio traballo, construír a emancipación do traballo e fóra do traballo.
E tamén hai que ver as diferenzas: o desemprego promove un tempo liberado, pero un tempo sen liberdade; e hai tamén a conquista dun tempo libre pola redución do tempo de traballo, pero que pode continuar sendo utilizado de forma completamente alienada. Isto coloca un problema tamén para o socialismo: é a idea que encontramos en Gorz, en Adiós ao proletariado e nos seus libros posteriores, que haberá sempre traballos duros e alienantes, que nunca será moi creativo varrer as rúas ou recoller o lixo; e, polo tanto, sempre cumprirá que a sociedade dedique un tempo de traballo que nunca será creativo e que a vida estará fóra dese tempo de traballo; e xa que non temos robots para todo, iso é, de feito, un problema. Por outra banda, creo que se pode facer un traballo alienado e, ao mesmo tempo, desenvolverse, abrirse, fóra del.
O problema para unha sociedade socialista é como distribuír ese tipo de traballo, como modificar a súa organización. Claro que hai tarefas que non son agradábeis ou estimulantes, pero iso apunta cara unha necesidade de transformación radical da división do traballo como condición mesma dunha sociedade socialista tal como a podemos imaxinar.
12. Par ir rematando, gustaríame saber, como sería posíbel romper coa visión do proletariado como un suxeito mítico da emancipación humana?
Non creo que sexa o caso de romper coa idea do proletariado como suxeito revolucionario. Debemos romper cunha visión que lle está estreitamente vencellada e que reproduce, ao través dos fenómenos sociais, un tipo de psicoloxía do suxeito, do individuo suxeito, da conciencia do suxeito, que ten que ver coa psicoloxía clásica de fins do século XIX e comezos do século XX. Desde o inicio, imaxínase un proletariado como un gran individuo que, como un individuo, debe pasar pola infancia, por unha aprendizaxe, chegar á idea madura dunha especie de metafísica da conciencia do “en si” e do “para si”, etc., que encontramos pouco en Marx; tal vez a penas unha fórmula na Miseria da Filosofía, pero moito máis claramente en Lukács. Todo iso nútrese dunha mala fonte psicanalítica sobre o consciente e o inconsciente; todo iso proxecta sobre os fenómenos sociais mecanismos que asumen o lugar da psicoloxía individual e que parecen ser moi discutíbeis.
Eu creo que sería mellor pensar a constitución dunha forza de transformación social; e dicir forza non presupón a idea de conciencia: trátase dunha forza de transformación que é unha forza de construción permanente, unha combinación dunha pluralidade de formas organizadas.
Todo o problema é xustamente o que permite pensar ou axudar a pensar o concepto de hexemonía; como construír e combinar estas diferentes formas de confrontación co sistema.
¿O proletariado é aínda un suxeito? Se nós aceptamos a categoría de suxeito, si; ou, ¿sería a partir do proletariado que se poden combinar diferentes formas de contestación ao sistema capitalista, respectando a autonomía dos diferentes movementos? Por exemplo, nada garante que a opresión das mulleres vaia rematar coa fin da propiedade privada; e iso xustifica a autonomía do movemento das mulleres por un futuro indeterminado e máis alá da superación do capitalismo. Hoxe, aquí e agora, a loita contra a opresión das mulleres está estreitamente vencellada á loita do movemento obreiro, ás reivindicacións sobre o tempo de traballo, ao servizo público, etc.; e, polo tanto, trátase de algo que está organicamente articulado. O que permite unificar esa loita non é un apriorismo moral; é o feito de que o capital crea condicións, aínda que non mecanicamente, que permiten pensar como iso é posíbel.
Bibliografía
Bensaïd, Daniel, Marx, o intempestivo. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira, 1999
–, Prendre parti – nouveau siècle, nouvelle gauche. Contretemps: París, 2009.
– / Besancenot, Olivier. Prenons Parti – pour un socialisme du XXIe. Siècle. Mille et Une Nuits: París, 2009
Marcuse, Herbert, L’homme unidimensionnel. Éditions de Minuit: París, 1968

Esta entrevista, realizada o 5 de maio de 2009,  tivo o apoio da FAPESP. 
Artigo publicado orixinalmente en portugués na revista Crítica Marxista. Enviado despois por Henrique Amorim, autor da entrevista, para a súa publicación en Herramienta.

[1] En francés, “cadres”, asalariados superiores, responsábeis da administración das empresas e dos aparatos del Estado.
[2] En francés, “employés”: traballadores asalariados, excluíndo cadros e operarios, como empregados comerciais ou pequenos funcionarios de escritorio. Os cadros concentran a iniciativa e a autoridade; os obreiros producen, en sentido estrito.

O historial dos xigantes do téxtil en Bangladesh

A morte de máis dun centenar de traballadoras e traballadores dun taller téxtil en Novembro en Bangladesh foi a última dunha serie de accidentes que deixan en evidencia un problema estrutural. 

Traballadores da confección de Bangladesh maniféstanse tras o
 incendio da fábrica Fashions Tazreen. Fotografía: Abir Abdullah / EPA

Os incendios e afundimentos nas fábricas de roupa de Bangladesh cobráronse centenares de mortes nos últimos anos. O 24 de Novembro un desastre en maiúsculas mataba máis de un centenar de obreiros e obreiras que traballaban na fábrica Fashions Tazreen, fornecedora de marcas como C&A, Carrefour, Walmart ou Kik, entre outras. Ao chegar á fábrica, os bombeiros comprobaron que non había ninguna saída de emerxencias habilitada e que moitos traballadores salvaron a vida saltando dende as fiestras dos pisos superiores, ainda que quedaron malferidos. 

Os custos que se aforran investidores e grandes firmas producindo en Bangladesh non son soamente os salariais. O investimento en seguridade e na mellora das instalacións é mínimo e non existe control ningún sobre o deterioro das estruturas ou a construcción de novas naves ou o crecimiento vertical dos edificios onde se aloxan os talleres e as fábricas. No interior das edificacións, as traballadoras e traballadores pasan as súas longas xornadas, demasiado a miúdo por enriba das 14 horas diarias durante 6 ou 7 dias á semana, a cambio de salarios duns 30 euros mensuais. 


Un dos casos de afundimiento con máis repercusión internacional e que foi o detonante do comezo dunha liña de traballo entre movimentos internacionais polos dereitos laborais, foi o da fábrica de Spectrum, nas aforas de Dhaka. En 2002, o propietario da fábrica decidiu engadir un piso ao edificio de 4 prantas. Uns días antes da derruba, as traballadoras advertiron algunhas fendas nas paredes da quinta pranta e o 11 de abril de 2005 á unha da madrugada, todo o edificio derrubouse. O accidente causou a morte de 64 persoas e feridas a 70, aínda que a inmensa maioría delas remataban a súa xornada “oficial” ás seis da tarde. A campaña Roupa Limpa e as organizacións locais puideron averiguar que Spectrum traballaba para as empresas KardstadtQuelle, Steilmann, New Yorker, Kirsten Mode y Bluhmod, New Wave Group, Scapino, Cotton Group, Solo Invest, Carrefour, así como para o Grupo Inditex. As organizacións de traballadoras pediron a estas grandes empresas que se implicasen na creación dun fondo de compensación para as vítimas e as súas familias. Tardáronse oito meses en recibir as primeiras compensacións para afrontar os gastos médicos. Os fogares das persoas falecidas recibiron uns 1.000 euros da Asociación de Productores e Exportadores de Roupa de Bangladesh e, algunas das familias das feridas ingresaron 266 euros por decisión dos tribunais laborais. A pesar dos xestos en postivo dalgunha das empresas, unha vez fóra da escasa atención mediática que reciben as fábricas asiáticas, o resultado foi decepcionante. 
Na historia recenté da industrialización bengalí, xa acumulábanse outros moitos desastres antes de Spectrum. Doce persoas mortas en agosto do 2000 no incendio de Globe Knitting, 48 personas mortas en novembro de 2000 no incendio de Sagar Chowdhury Garment Factory (entre elas dez nenos e nenas), 24 personas mortas e máis de 100 feridas en agosto de 2001 en Macro Sweater, nove persoas mortas e mais de 50 feridas en mayo de 2004 en Misc Complex. Depois de Spectrum, as mortes seguiron contándose por centenares. No 2006, un incendo na fábrica Chittagong matou a 50 traballadoras e traballadores e feriu 100 máis. No mesmo ano, o afundimento do Phoenix Building, rematou coa morte de 19 persoas e con 50 máis feridas as que cabería engadir as traballadoras da factoría del Iman Group, que sentiron a explosión e sufriron as consecuencias dunha fuga desordeada dunhas instalacións non preparadas para este tipo de emerxencias. 

En febreiro de 2010 no derrumbamento do Garib & Garib, unha factoría que tiña como grande cliente a empresa sueca H&M, morreron 21 persoas. Tamén atopáronse evidencias de que producirán para EL Corte Inglés (ING) pero a empresa española asegurou que tratábase dun pedido de mostra. En decembro de 2010 morreron 29 persoas no accidente de  That’s It Sportwear, una fábrica que traballaba para firmas norteamericanas como The Gap, VF Corporation, JC Penney, Philips Van Heusen (propietaria de Tommy Hilfiger), Abercrombie & Fitch… 


As grandes empresas da moda aseguran que fan auditorías periódicas nas súas factorías provedoras nas que inclúese un apartado sobre a seguridade laboral, pero o certo é que detrás de cada desastre atopamos marcas internacionais implicadas. A campaña Roupa Limpa, fíxose eco moitas veces das demandas dos grupos de traballadoras e dos sindicatos, esixindo ás empresas de moda un compromiso tanxible coa seguridade das personas traballadoras en Bangladesh e noutros países nos que vívense situación semellantes (como no caso de Pakistán). En marzo de 2012 (o grupo propietario das marcas Calvin Klein e Tommy Hilfiger, parte implicada nalgunhos dos accidentes máis relevantes) asinou un memorando de entendemento (ING) cos sindivcatos de Bangladesh, a campaña Roupa LImpa e grupos de defesa dos dereitos laborais activos no país, para previr futuros accidentes laborais masivos. Tras meses de presións e conversacións, Tchibo tamén asinou o MoU no outono de 2012. Pequenos avances nun sector no que a explotación laboral e os abusos son estruturais. 


Albert Sales i Campos. Coordinador da Campaña Roupa Limpa en Catalunya  

03/01/13 


Artigo aparecido en Diagonal: http://www.diagonalperiodico.net/global/historial-gigantes-del-textil-bangladesh.html

Comparecerá o sindicalismo de clase á maior colisión de clases da historia recente?

Nos próximos días vaise a celebrar o X Congreso Confederal de Comisiones Obreras, en plena recesión económica e de catástrofe social combinadas cun preocupante retroceso democrático na sociedade. Todo apunta a que, cun aparello drasticamente recortado, a dirección confederal e a de moitas federacións, van ter unha liña de continuismo e que este Congreso non se vai a destacar por unha discusión rica e ampla. Pero esta sería máis necesaria que nunca para abrir paso a outra dirección, con outro proxecto e con outra xente.

Os sindicatos constitúen un espazo que se organiza en torno á defensa inmediata das condicións laborais e teñen a súa presenza nun espazo tan estratéxico como é a produción e os lugares de traballo e servizo. Trátase, polo tanto, dun espazo natural de intervención para quen se vinculan co mundo do traballo asalariado para lograr colectivamente dereitos e condicións sociolaborais xustas mediante a presión sobre o capital. O movemento obreiro organizado e en acción é, polo tanto, a base social de transformacións socio-económicas de calado.

Ao mesmo tempo que afirmamos a necesidade de participar nos sindicatos (á fin e ao cabo o sindicalismo é o que fan organizada e colectivamente os e as traballadoras, fágano ben ou o fagan mal) debemos cuestionarnos a orientación e as prácticas con que se moven, porque do que fagan (o que fagamos) dependerá o noso futuro.

O sindicalismo quedouse cada vez máis só e a clase traballadora cada vez máis sen organización. Unha parte importante das clases traballadoras hanse desentendido dos sindicatos, particularmente os sectores máis novos. Que ese fenómeno se estenda e consolide ou non depende do que uns e outras fagamos de agora en diante. Pero ese risco é sumamente perigoso. Para conxuralo, un primeiro paso na boa dirección que debe dar o movemento sindical é recoñecer que o capital xa non se desenvolve como antes, que segue tendo puntos débiles, e que o sindicalismo non ten estratexia para aproveitalos. E o segundo é marcarse como tarefa incluír, involucrar e dar espazo organizado e aberto ao conxunto da clase. Ambos pasos son condición sine qua non para construír outra vez un novo movemento transformador.

No medio destas encrucilladas vaise a celebrar o X Congreso Confederal de Comisiones Obreras nos próximos días, en plena recesión económica e de catástrofe social combinados cun preocupante retroceso democrático na Unión Europea (UE) e no Estado español dirixidos ambos por políticas ultraconservadoras neoliberales.


1, Continuismo na dirección confederal de CCOO

Todo apunta a que, cun aparello drásticamente recortado, a dirección confederal, e a de moitas federacións, vai ter unha liña de continuidade. Ante o terror do que está por diante, case todos os que participaron (e debe sinalarse a escasa participación neste congreso) abrazan o coñecido. Asistimos a unha desas situacións onde o bloqueo e a cegueira, non se sabe ata cando, arrastran unha inercia cara ao desastre.

Neste contexto, no medio do pánico (saben que gran parte da súa organización vai desaparecer, e que parte dos seus postos extinguiranse) e a confusión (non acertan a entender por que sucede, ou non identifican a súa orixe; algúns pensan que é cousa só do PP e o déficit público, outros que a UE ou o capitalismo) elabóranse uns documentos con algunhas luces e con moitas sombras. Suscítanse propostas organizativas innovadoras que chegan tarde no medio dunha crise institucional e de recursos formidable, á vez que se aborda unha liña programática encadrada ideolóxicamente na nova versión do socialiberalismo á francesa, e cunha acción estratéxica nostálxica do diálogo social no seu día institucionalizado e, ao noso xuízo, parece que irrecuperable.

A dirección que desbancou á versión máis tecnocrática e conservadora do socialiberalismo, encabezada por José María Fidalgo, pareceu chegar ao liderado fai catro anos cunha expectativa socialdemócrata. Con todo, a súa vitoria por estreita marxe, e os pactos que levaron a Ignacio Fernández Toxo á elección como Secretario Xeral, traduciuse inmediatamente nun proxecto repleto de lastres. Isto é, unha vitoria que, cando pasou o tempo do primeiro mandato, mostrouse pírrica, especialmente para os intereses do mundo do traballo.

O primeiro lastre veu da necesidade de aliarse coa corrente fidalguista, cunha relación tensa que, pronto, o reparto de poder, áreas e cargos aliviou. A orientación política que se fraguou non conseguiu pasar os parámetros políticos de tempos anteriores salvo en matices (por primeira vez, a mobilización non era algo despreciabel, pero si un subproduto do fracaso negociador). Uns e outros se repartiron os seus espazos de influencia, e o esperado xiro progresista apenas tivo percorrido.

En segundo lugar, a dirección ao mando se emperrou nun reparto de competencias que fixo máis lenta a súa iniciativa, porque ante alianzas tan incertas, todos refuxiáronse no seu propio departamento, rompendo cun sentido de equipo que non fose o de seguir as contadas iniciativas (aínda que sen dúbida moi, demasiado, meditadas) do secretario xeral. En suma, unha das razóns da falta de reflexos da organización radica nunha liña de traballo demasiado compartimentada. Ademais, o propio carácter do secretario xeral, dunha prudencia infinita, que enfastía ao máis sereno mestre zen, suxeita á organización baixo o peso dunha atronadora xestión de silencios (sobreentendidos e autocensuras bloqueantes, que deixan morrer os conflitos sen resolverse deixando que a conformidade instálese), que inmobiliza a uns e a outros á espera das ansiadas palabras do secretario xeral. Cando se daba calquera paso, sempre se vía superado polos acontecementos, sexa pola ofensiva do goberno, sexa pola mobilización social.

En terceiro lugar, para alcanzar o quórum para chegar á dirección o equipo de Toxo sostívose en pactos territoriais e sectoriais, que non sempre gardaron unha coherencia e criterio de confederalidade. A este respecto, a nova dirección do sindicato apoiábase nas direccións de territorios históricos e permitíase que políticas sectoriais estratéxicas quedasen en mans de federacións de rama, co fin de perpetuarse no poder. De tal modo que, por exemplo, a política financeira ou enerxética, entre outras, se pautan en maior medida por intereses inclinados cara ao corporativismo profesional (o emprego polo emprego) que relacionados cun proxecto sindical-político xeral.

A dirección toxista contou tamén co apoio inédito dos autodenominados críticos, que se sumaron a responsabilidades executivas, contando cun peso menor e unha influencia subalterna. Finalmente, nestes anos acabouse fraguando unha nova maioría confederal na que se sumaron o grupo dirixente toxista, os antigos socialiberais e os críticos, nun híbrido ecléctico de difícil coherencia interna, cuxa estabilidade fundar no reparto de áreas de poder.

A falta de orientación non quedou baleira, senón que se sustentou, fundamentalmente, en elaboracións de equipos técnicos que anteriormente asesoraban á anterior dirección fidalguista, este é o principal e preocupante dato neste terreo de cousas. Como únicos contrapesos, cabo afirmar, que a dirección do sindicato achegouse a organizacións socialdemócratas como IU, distanciándose relativamente do PSOE. Abriu debates de interese entre o seu intelectualidade orgánica, que desafortunadamente non chegan e inflúen pouco na base e estrutura do sindicato; pero por contra cabo sinalar tamén que desgraciadamente clausurou espazos de reflexión críticos co modelo produtivo, o enerxético e o de saúde laboral e ambiental, silenciando as voces disidentes. E recentemente, para non perder o paso da mobilización social marcada pola cidadanía indignada, abriuse (coa creación do Cume Social) a algunhas organizacións sociais, aínda que non a todas e sen traballar suficientemente pola converxencia coas máis dinámicas e vinculadas á mocidade.

Nestes anos, estes equilibrios proporcionaron a Toxo maior respaldo na organización e, cun novo pacto de integración, a posibilidade da continuidade para un novo mandato que, case con toda probabilidade, confirmarase no próximo congreso. En términos político-ideolóxicos isto tradúcese en que o socialiberalismo consolídase, aínda cando este adopte un acomodo na versión menos dereitista do mesmo. Pero a acomodación, que xera conformidade entre a burocracia ante un discurso “atrapatodo”, non é garantía de que o proxecto sexa capaz de afrontar os retos do noso tempo.

O balance da limitada apertura cara aos novos modos e suxeitos da mobilización cidadá ante a crise e as políticas de austeridade é pouco satisfactorio. A relación dos sindicatos coas diferentes mareas presenta un resultado heteroxéneo e contraditorio, non exento de acertos e erros ante a aparición masiva de novos actores con voz propia. Finalmente, cabo engadir, que desafortunadamente o movemento sindical maioritario non fundiu os seus esforzos coa totalidade da contestación política e social que inundou, a partir do 15 M, as prazas e rúas das cidades esixindo a democratización e cambio de política das anquilosadas institucións nadas na afastada, pactista e caduca Transición. A converxencia con outros actores sociais desde o pluralismo é unha materia pendente que só algúns poucos dirixentes e afiliados entenden e de cuxa necesidade non é consciente o groso dos cadros sindicais. CCOO non abriu aínda de par en par as súas fiestras para deixar entrar o aire fresco da rúa e iso é unha traba para a súa posta ao día.

Creo que a dirección, tras brindar pola reedición do seu mandato e recolocar aos dirixentes que non cabían nunha dirección máis reducida, vai sufrir desde o minuto uno algo que rende alarmantemente: o escepticismo, a desesperación e a dúbida ante uns feitos incontestables. Ante os desafíos que hoxe comparecen a nostalxia non serve. Sen ningunha dúbida, o estatus institucional (diálogo social, negociación colectiva, recoñecemento sindical, reforma laboral, etc.) nacido na Transición foi varrido do mapa polas clases dirixentes.

O sindicato foi convocante principal de múltiples manifestacións e de dúas folgas xerais sen que os obxectivos lográronse. A cuestión tralo 14N é: e agora que? É claro que o obxectivo da consulta popular sobre os recortes xoga escaso papel na actualidade, porque a súa función de crítica e deslexitimación maioritaria do goberno pode ser inocua, sempre que o goberno pasou a unha nova fase autoritaria na que os mecanismos democráticos pouco lle importan. E tampouco hai diálogo con gobernantes e patronais trala mobilización. Os sindicatos maioritarios estaban afeitos que trala mobilización abríanse mesas de negociación. Non foi o caso, pois a estratexia da burguesía, tal como arriba sinálase, variou 180º. As direccións sindicais deberán tamén reconsiderar a súa estratexia de fondo, tendo en conta dos cambios e da inutilidade da vía da concertación e o pacto social. E, xa que logo, modificar as súas alternativas e obxectivos, ao servizo dos cales deberá deseñarse unha táctica de mobilización e confrontación de longo alento.

O debate sobre estes asuntos non se tratou con profundidade neste congreso, aínda que percibimos que o interrogante latexa a gran escala. Ata entre a dirección. O importante é que se recoñeza que os rezos non valen e afróntese dunha vez este cambio estrutural. Pero moito me temo que o reto vénlle demasiado grande a esta nova e vella dirección. e o que poida ofrecer chega demasiado tarde. É necesaria outra dirección, outra xeración que se abra paso, con outro proxecto e con outra xente. Desde hoxe é o que toca preparar, poñer devasas na resistencia e sementar para o futuro antes de que toda a terra quéimese.


2, Os relatorios congresuais do XX Congreso de CCOO: teses centrais.

Nas seguintes páxinas abordaremos os contidos principais dos relatorios para o XX Congreso de CCOO. Indicio da orientación do que a súa dirección quere adoptar para o próximo mandato.

2,1 Política económica socialiberal

Os eixes centrais suscitan un plan de acción que se move entre a adecuación ás novas regras de xogo que impón o marco de reformas do goberno, a mobilización e a proposta.
Os eixes políticos que orientan os relatorios oficiais abrazan as propostas que calaron recentemente en Francia co ascenso de François Hollande. Na práctica, se emula o programa que o PSF propuxo para Europa (aínda que logo non sexa apenas capaz de levalo a cabo) e impórtase tal cal para o caso español.


A orientación en materia de política económica acepta o discurso da redución do déficit, aínda que cumprindo este obxectivo a ritmos “asumibles”, á vez que se propoñen políticas de estímulo a favor dun novo patrón de crecemento e a creación de emprego. Isto é, proponse o oxímoro de “axustes de esquerda” combinados cunha política de estímulo fiscal ao investimento. Desde este punto de vista, o que vén suscitarse ante a crise das débedas, lamentablemente, non é si deben ou non devolverse senón como deben pagarse estas.
Entón, como se propoñen abordar unha alternativa á recesión económica?, pois de forma nin excesivamente orixinal, nin suficiente. Podemos resumir os principais puntos, algúns dos cales merecen un especial comentario, da forma seguinte:


– Aceptar a estabilidade presupostaria e a redución do endebedamento público mediante a promoción do crecemento, con prazos de cumprimento de déficit máis longos. Evidentemente con isto os relatores non cuestionan que a política de estabilidade esconde un proxecto contradistributivo (mentres se recortan e privatizan funcións sociais do sector público e dereitos esenciais, provese de xenerosos rescates ao capital bancario), nin advirten co acento necesario que o problema da débeda pública radica nunhas medidas acumuladas de socialización de perdas.


– Establecer outra gobernanza económica da UE, que reforme a fiscalidade, realice unha loita contra a fraude, a evasión fiscal e contra o dumping fiscal, e que se erradiquen os paraísos fiscais, contando cun imposto de transaccións financeiras internacionais.


– Emitir eurobonos, capaces de impulsar un plan de investimento europeo (BEI) financiado por estes. Destinar recursos para investir preferentemente en economías afectadas (Grecia, Portugal) pola crise.


– Facer do BCE o prestamista de última instancia e que a súa política monetaria persiga obxectivos de crecemento e emprego. Desenvolver unha política monetaria flexible e expansiva. É sorprendente que non se recoñeza nos relatorios que o BCE xa desenvolveu unha política monetaria expansiva (aínda que o foi algo menos que a de EEUU ou o Reino Unido). O tema non debese ser tanto recuperar unha política monetaria expansiva senón máis ben, dado o caso, que o BCE regule o sistema e os produtos financeiros, paute a xestión da banca (niveis de solvencia, garantías ao depositante, criterios de concesión de préstamos, etc.) e que realice a súa función crediticia.


– Regular o sistema financeiro, recapitalizándoo con diñeiro público, para que poida fluír o crédito. O sector financeiro privado tería que contribuír ao custo da capitalización provisionando as minusvalías implícitas. Con este tipo de propostas o relatorio asume que os rescates ao sistema financeiro fáganse con diñeiro público; esíxense condicións moi limitadas a cambio, mentres que os rescates á débeda soberana, por exemplo, impoñen á cidadanía unha condicionalidade draconiana.


– Abrir liñas de crédito ICO. Reactivar o crédito financiando proxectos de empresas viables.
– Manter unha parte do sector financeiro baixo titularidade pública, para operar con recursos suficientes na intermediación financeira e actuando ante situacións de restrición crediticia. Si vólvense privatizar as entidades nacionalizadas debe evitarse que os contribuíntes asuman o custo de reestruturación social. As entidades financeiras deben devolver ao máximo posíbel o investimento público realizada. O Estado debe evitar a creación dun oligopolio financeiro de consecuencias excluíntes. Xa que logo o documento renuncia a unha banca pública baixo control social que se estableza no centro do sistema financeiro, confórmase coa periferia e restos das vellas caixas de aforros (o que equivale a asumir unha socialización de perdas brutal coa nacionalización de entidades insolventes) e resignándose, ante unha presumible reprivatización das nacionalizadas, a poñerlle un prezo.


– Depuración de responsabilidades de xestores, auditores e supervisores. Limitar as retribucións dos directivos. Impedir reparto de dividendos mentres haxa necesidades de capital ou de retorno do investimento público.


A escala da UE proponse nos relatorios unha refundación en base a un novo contrato social europeo e a democratización das institucións da UE, que se apoie nunha fiscalidade común europea de carácter progresivo; unha política económica favorable ao pleno emprego; normas laborais e sociais básicas europeas; servizos públicos, educativos e de saúde, de acceso universal; e, por conseguinte, un goberno económico da UE con competencias fiscais. O problema desta posición é que non se sabe en quen se vai a apoiar (suxeitos, organizacións, institucións,?) ou de que forma vaise actuar (tipo de mobilizacións, presión social, folgas, etc.) para logralo e, esta espera, xa que logo, pode facerse eterna.

2,2 Crecemento, emprego e… medio ambiente?

Ademais, séguese o esquema clásico de crecemento productivista (só “corrixido” por unha “diversificación” do tecido produtivo), suposta condición necesaria para crear emprego. A forma para promover devandito crecemento é o “estímulo económico” (tomando a terminoloxía de Obama e os keynesianos de dereitas), asumindo que hai que reducir o déficit e a débeda, é dicir, investir e ao tempo axustar: outro oxímoro? De novo, tómase o argumentario da competitividade, o obxectivo de gañar cota de mercado para a economía española, iso si, pola vía keynesiana de aumentar o investimento (pero si a rentabilidade está polos chans e o sector público ha de pagar a súa débeda, como o farán?) e aumentar a demanda. Veñen dicir que a estratexia é a dunha cooperación entre sector privado e público para a reactivación competitiva vía prezos, actuando sobre custos de produción e distribución, custos laborais e beneficio empresarial. E quen lle vai a poñer o cascabel ao gato dos beneficios empresariais?

O capítulo de desenvolvemento sostible supedítase á creación de emprego, e este a producir e crecer máis. Cando se articula un discurso e medidas en torno a el refírense a unha “transición xusta” que non agrave o cambio climático. Neste punto, a nivel de enunciados defenden liñas de actuación interesantes: enerxías renovables, ecoinnovación, papel decrecente de combustibles fósiles limitadas a cubrir a variabilidade das renovables, planificación pública da xeración eléctrica revisando os mecanismos de fixación de prezos, aposta polo ferrocarril e o cabotaxe marítimo. Pero tamén hai outras tomadas de xeito atrapallado e que abrazan os mitos da tecnoloxía como “salvadora de todo” (técnicas de captura e secuestro de carbono), admiten manter un espazo para o carbón nacional, ou propoñen un plan ordenado de pechadura das enerxías nucleares ¡en corenta anos! e a promoción dunha economía verde, con novos empregos sustentables e enverdecendo os existentes. É dicir, un discurso verde para a galería e sempre postergado á espera de éxitos na obtención do venerado crecemento económico.

2,3 O diálogo social e a negociación colectiva

Nos relatorios séguese suscitando como obxectivo a recuperación da negociación colectiva, o diálogo e a concertación social, como bases para seguir conservando o Estado de Benestar. Certamente, a perda destas vías de influencia, de recoñecemento e regulación sociolaboral é moi importante para o modelo sindical maioritario, pero non teñen o mesmo efecto para as e os traballadores. A redución ata case a súa eliminación da negociación colectiva en moitas empresas debilita non só a capacidade de representación dos sindicatos, senón a mesma acción reivindicativa colectiva sobre os salarios e as condicións de traballo e reforza o poder patronal fronte a cada persoa illada. O fin do diálogo e a concertación social pon fin a unha cultura sindical ao servizo da institucionalización e contención da acción sindical e abre os interrogantes sobre os novos horizontes estratéxicos.

Choca que apenas se fale, cunha caracterización detallada, de mobilización fronte ao conflito, de como afrontar o duro combate que nos vai a tocar librar, porque nos parece que simplemente clamando non vai se é posíbel nin transformar nada, nin moito menos recuperar aquilo que quere restaurarse, si é que tivese isto último sentido intentalo. As iniciativas do Cume Social parecen escasas, non do todo ben suscitadas e pouco contundentes.
En materia de negociación colectiva insístese en reforzar a centralidade do convenio sectorial, agora ferida de morte coa reforma laboral, á vez que impulsar o papel do sindicato na negociación colectiva na empresa, adaptándose á nova reforma do PP. É positivo que a negociación sectorial siga sendo importante para CCOO para aumentar a cobertura de negociación a todas as persoas, en diferentes empresas, para cubrir a situación ante a obsolescencia de moitos convenios sectoriais por falta de renovación (finalización de vixencia) ou por dispoñer contidos afastados dos criterios de negociación promovidos confederalmente. Os relatorios defenden impulsar novos convenios ou acordos marcos sectoriais de ámbito estatal ou autonómico, e ampliar a cobertura da negociación colectiva a través do ámbito funcional e/ou persoal ou estendendo convenios.


Unha liña interesante que se suscita tamén é a de constituír espazos de coordinación interfederativa (e no seu caso de seccións sindicais ou representacións) para alcanzar convenios ou acordos marco de grupo de empresas. Algo moi positivo é que se buscará organizar a acción sindical en espazos compartidos por empresas de distinta actividade e adscrición sectorial, empresas subcontratistas ou provedoras e grupos empresariais. Ao noso xuízo, é un primeiro avance cara a unha intervención sindical que se ateña ás novas formas de empresa-rede en que se desenvolve o capital.


2,4 A crise de recursos do mundo sindical e a participación

O sindicalismo asiches a un desafío de grandes proporcións precisamente polos fortes recortes en subvencións finalistas (incluídas as partidas de prevención de riscos laborais ou as de solidariedade e cooperación internacional), o cambio de modelo de xestión da formación para o emprego (que no pasado ocupou a moitas persoas en devanditas tarefas e incrementou a influencia sindical no mundo asalariado e os recursos dispoñibles para diversas actividades sindicais) e a caída de afiliación derivada do aumento do desemprego. Todo iso en conxunto supoñerá un duro golpe aos recursos económicos e persoais do sindicalismo maioritario. Un axuste que podería representar o 40% do seu orzamento. O que se verá agravado pola volta ao traballo de numerosos cadros sindicais provenientes do sector público, cuxa liberación non dependía directamente tanto da acumulación de horas tralas eleccións sindicais senón de acordos específicos coas administracións (xeral do estado, autonómica, municipal e outras). Para realizar a mesma acción sindical será imprescindíbel máis militancia sindical. É un xeito moi estraño de incluír este ingrediente crave, pero, sexa como for, benvido.

Facendo da necesidade virtude, suscítanse unha serie de iniciativas para recuperar recursos e influencia, e aquí xoga un papel decisivo a participación e a afiliación. Quizais esta afiliación tería moito máis interese en participar si realmente a súa acción colectiva e o espazo democrático habilitado tivesen maior influencia. Estase a tempo de mellorar este punto, pero neste momento tememos que deberase desenvolver mellor este capítulo.
A resposta dos relatorios consiste en apostar por un sindicalismo de proximidade, algo moi saudable, a reivindicación da función sindical e a renovación ética que esta entraña. Trátase de conseguir reter e aumentar a afiliación cunha estratexia proactiva, destinando os recursos existentes para unha maior acción sindical nos centros de traballo, adelgazando o aparello e a estrutura central. De compartir os recursos humanos das diferentes estruturas do sindicato e se homoxeneizará o seu regulación laboral interna, co que se lles dará unha orientación máis centrada nos conflitos sindicais concretos segundo como estes aparezan na realidade sociolaboral, e non tanto na dinámica burocrática interna. Se focalizará a acción sindical máis a nivel de empresa e buscarase trazar liñas de complicidade cos colectivos desempregados, novos, precarios, traballadores autónomos dependentes, etcétera, tamén provendo novos servizos para estes.

A xuventude, na súa maioría precarias e paradas, mostrou o seu descontento nas rúas, e ningunha organización social foi capaz de canalizar esa mobilización nunha acción organizada. O sindicato busca facilitar canles para organizar aos mozos, promovendo espazos de participación e militancia, a través das Secretarías de Mocidade e “xuventudes de CCOO”. Vanse a establecer protocolos de cooperación con centros de ensino, facilitando unidades didácticas de relacións laborais, realizando un achegamento ao sindicalismo, así como crearanse puntos de información estables ou itinerantes, e teceranse alianzas co tecido asociativo xuvenil e movementos sociais.


2,5. Cambios no modelo organizativo

Obsérvanse cambios significativos, adaptándose aos recursos escasos pero tamén cunha liña interesante de mellora, na forma de organizar a acción sindical. Estes son os puntos máis relevantes:

Sindicalismo de proximidade: Perseguirase fortalecer o traballo de CCOO na empresa. Traballarase máis fortalecendo a estrutura de rama máis próxima ao centro de traballo.


Un maior papel para as seccións sindicais:
– As seccións sindicais planificarán o traballo afiliativo no seu ámbito: organizando a presenza en centros de traballo onde non se está ou no que se é débil, fixando a atención en colectivos específicos (delegados non afiliados, parados, mulleres, novas, inmigrantes); ou buscando fórmulas de mantemento de afiliación de persoas con problemas económicos, entre outros puntos.


– Crearanse e desenvolverán seccións sindicais nas empresas nas que hai representación sindical pero non sección. En empresas sen sección nin representación, pero con dimensión apropiada para a presenza sindical, estableceranse programas de traballo a cargo das federacións. Dotarase á sección sindical dunha estrutura de dirección segundo a realidade afiliativa e a dimensión da empresa. Elaborarase un regulamento novo de funcionamento para as seccións sindicais.


– Convocaranse periodicamente plenos da afiliación na empresa.


– Abordarase o encadramento efectivo dos traballadores de ETT.


Intervir nas novas formas de empresa: Se articularán novas fórmulas organizativas, flexibles e funcionais, tendo o foco na afiliación das PEMEs:


– Darase á pequena subcontrata un tratamento diferenciado. A sección sindical da empresa da que son provedores terá un traballo de coordinación.


– Establecer mecanismos de cooperación interfederal con participación da organización territorial para os procesos de subcontratación que afecten a federacións diferentes ou compartan un mesmo espazo físico.


– Atender singularmente ás franquicias, tendendo a crear unha sección sindical única.
– Realizar novas apostas organizativas e de extensión sindical en grandes superficies, grandes centros comerciais, aeroportos, estacións de ferrocarril.


Máis participación: As asembleas sectoriais de delegados de pequenas empresas, concíbense como lugar de encontro coa estrutura de dirección do sindicato, de información, debate, etc. Se sistematizarán os encontros e asembleas en centros de traballo e reforzarase a comunicación interna.
Agora ben, nos relatorios afírmase tamén que “as grandes asembleas de delegados non son estruturas de base nin un instrumento de participación, son actos informativos para a mobilización”.

En suma, CCOO propón melloras organizativas que se axustan ao seu menor aparello, que responden mellor á realidade empresarial de hoxe, e propón ampliar a participación. Debemos sinalar, non obstante, que ampliar a participación non é suficiente, porque hai que mellorar o modelo de democracia interna, formación, organización e participación real da afiliación (ata agora fundamentalmente, atraída mediante unha oferta de servizos e non tanto por unha calidade de participación); que nos ámbitos en que a afiliación participa tamén poida decidir, para non ser so un instrumento final pasivo, e tamén parece tarefa pendente darlle un papel organizativo, deliberatorio e decisorio substanciais ás asembleas de empresa-rede ou de distrito laboral para actuar no seu espazo.


A nova realidade política e social arruinou no Estado español a copia do modelo “alemán” da Federación Alemá de Sindicatos (DGB), baseado na existencia dunhas poucas federacións que agrupan cada unha aos sectores máis diversos. Modelo que, no caso español, estábase traducindo na creación de grandes conglomerados burocráticos sen que mediara coherencia intersectorial, que obvian a realidade territorial e o conflito social no marco territorial e que, en ocasións, condicionaron a política confederal en asuntos xerais, que afectan ao conxunto da cidadanía, con criterios corporativos, tal como cítase máis arriba. A crise actual, a expulsión de boa parte da mocidade e da poboación migrante do mercado de traballo, os cambios continuados de sector produtivo da poboación precarizada, o fracaso do sindicalismo semi profesionalizado e a natureza das cuestións políticas en xogo esixen profundos cambios no modelo sindical e nos seus implicacións organizativas.


Unha das insuficiencias dos relatorios é que non se revalorizou o papel decisivo, organizador e decisorio das asembleas de traballadores e traballadoras nas empresas e sectores como unha das pezas de construción dun novo e potente sindicalismo de clase e de masas, que impulse a participación activa das clases traballadoras e a súa autonomía.


Conclusión


A reorientación política proposta, ante as políticas do PP, UE, FMI e a canciller Merkel, non é a que hoxe as clases traballadoras e o conxunto do pobo necesitan. Saír das trampas do social liberalismo en clave de confrontación coas políticas do capital é urxente.
Nos relatorios non hai unhas teses acabadas sobre a relación entre movemento sindical e outros movementos sociais, aínda que hai unha aposta pola súa articulación complementaria, que é dicir moi pouco. Obviamente, do que se tería que estar falando é a da complexidade e pluralidade dos novos movementos cidadáns, e que en gran medida son expresión de novos conflitos e dunha nova recomposición do movemento obreiro que se manifesta en términos inesperados.


En fin, dá a sensación que este Congreso non se vai a destacar por unha discusión rica e ampla, senón por unha reedición de cargos e un repregamento medorento. Moito nos tememos que se perde unha oportunidade única para un debate crucial sobre a orientación e sobre a organización, e que atrasar este debate vai ter fatais consecuencias. Si queremos evitalo é mellor tarde que nunca.


04/01/2012

Camilo Espino é afiliado a CCOO

A loita da sanidade de Madrid : Algunhas claves do conflito

Foron dous meses de mobilizacións, peches e folgas na sanidade madrileña que terminaron coa aprobación por parte do goberno do PP da Lei que permite un plan de privatizacións de todos os hospitais e de 27 centros de saúde, a conversión en xeriátrico do Hospital da Princesa, en media e longa estancia o Hospital Carlos III, o cobro dun euro por receita, e numerosas privatizacións de laboratorios dos grandes hospitais, unidade central de radiodiagnóstico, etc. A folga indefinida desconvocouse, por agora, para reprantexar as accións a seguir nas próximas semanas. Nin o Goberno nin a Consellería de Sanidade da Comunidade de Madrid se moveron un chisco das formulacións iniciais, pois todo estaba atado de antemán coa coartada de cumprir co déficit, e as posicións ideolóxicas sobre que “a xestión privada é máis barata”, e, “as enormes vantaxes da colaboración público privada”, caendo en saco roto as diversas alternativas presentadas polos convocantes da folga.

Sen dúbida pódese dicir que foi unha mobilización histórica, tanto pola resposta da profesión médica ao principio, como polo movemento asembleario de autoorganización de todos os estamentos da sanidade, unidos a unha cidadanía que comeza, como antes non o fixera, a comprender que coas novas medidas, tanto do Goberno de Rajoy como do Goberno da CM, desapareceu a atención gratuíta na prestación sanitaria, a equidade no acceso á mesma, e o espolio dun servizo público que se construíu cos impostos de todos.


O conflito comezouse a xestar na pasada primavera, coa aprobación por parte do goberno central do RDL 16/2012 que acabou coa cobertura universal, con todas as prestacións gratuítas que até entón ofrecía o Sistema Nacional de Saúde, e elevou substancialmente a achega para todos os tratamentos, incluíndo nesta medida aos pensionistas que até entón tiñan a medicación gratuíta. Dunha plumada o dereito á saúde quedaba sen plenas garantías, pois diversos colectivos estaban excluídos da atención sanitaria accesible, e outras moitas persoas non podían custearse os fármacos que necesitaban para as súas patoloxías.
Posteriormente o goberno da Comunidade de Madrid aprobaba unha revisión dos orzamentos para o 2012 cun novo recorte e a privatización de 26 categorías (a parte non sanitaria) dos hospitais públicos. E o 31 de Outubro anunciaba o borrador de orzamentos para 2013 e o Plan de Medidas de Garantías de Sustentabilidade do sistema sanitario, que pretende a privatización dos seis novos hospitais e de 27 centros de saúde, e o cobro dun euro por receita entre outras medidas. A partir disto a mobilización que se produciu para tentar frear esta nova agresión que desmantela todo o servizo madrileño de saúde (a partir de agora ningún hospital será totalmente público), tivo unhas connotacións que non se deron nos conflitos sanitarios que tiveron lugar nos últimos anos.



Por unha banda hai que destacar a eclosión dos e as profesionais sanitarias que, sen mediar ningunha organización, comezáronse a pechar nos hospitais e máis tarde nos centros de saúde. Esta autoorganización que se segue mantendo desde entón é algo verdadeiramente novo, cada hospital en asemblea organizábase e a través de portavoces, mediante as redes sociais, conéctase co resto de hospitais e centros de saúde. Certo que quen lanzou a folga indefinida nos primeiros días foi AFEM (Asociación de Facultativos Especialistas de Madrid), unha organización nada á calor do aumento da xornada na pasada primavera, que non tivera ningunha outra actividade ata que convocou unha asemblea de todos os profesionais madrileños; nesta aprobouse a iniciativa do paro indefinido, de luns a xoves, contra as medidas de privatización que acaba de aprobar o goberno. Nun principio as asembleas e peches foron maioritarias nos hospitais que se ían a privatizar, estes son os chamados novos hospitais de concesión de obra pública, (tamén chamados de PFI nas súas siglas en inglés), nos que estaba todo externalizado excepto o persoal sanitario que, a través dunha empresa pública, dependía da administración sanitaria. A excepción a isto foi o peche do hospital da Princesa onde todo o persoal, desde o mesmo día que se coñeceu o plan privatizador e a intención de converter este hospital en xeriátrico, foi convocado polos sindicatos. Sindicatos que máis tarde deixaron a tarefa de negociar en mans dos xefes de servizo. Día tras día foron sumándose a estes peches o persoal de todos os hospitais públicos madrileños. As diversas asembleas de hospitais irán dando forma a unhaPlataforma Asamblearia de Trabajadores y Usuarios por la Salud (P.A.T.U.SALUD) a cal protagonizou as mobilizacións da “marea branca”.


Algúns días despois foron as e os directores dos centros de saúde quen convocaron a todos os profesionais dos centros de saúde para decidir nunha asemblea sumarse á folga, cousa que tamén se aprobou maioritariamente. Por tanto, non foron ningún dos sindicatos da mesa sectorial os protagonistas no inicio da loita nin no seu posterior mantemento. Aínda que é certo que, cando xa estaba convocada a folga por AFEM, a mesa sectorial de sanidade (que comprende aos sindicatos CCOO UXT AMYTS SATSE USAE e CSIT-UP) sumouse en diversas xornadas aos paros, sendo estas seguidas en maior contía por todos os e as traballadoras sanitarias, posto que a folga indefinida só afectaba a médicos e médicas.


A pesar da espontaneidade destas mobilizacións nadas da autoorganización de todas e todos os traballadores da sanidade, non se pode ignorar que estas non naceron por xeración espontánea, posto que diversos colectivos levaban meses mobilizándose contra os recortes e as privatizacións. Tal foi o caso da Coordinadora de Hospitais e Centros Sanitarios (CHyCS) que durante todo o verán protagonizara peches e concentracións nos hospitais públicos contra a privatización de 26 categorías (todo o non propiamente sanitario: cociñas, lavandaría, mantemento, etc.). Coa suficiente repercusión mediática para ocupar páxinas de diversos xornais nas diferentes mobilizacións e peches durante o verán (12 XUL El País 12/07 e 24/07, El Mundo 13/09). A última convocatoria foi o día 27 de decembro contra os despedimentos que se esperan a finais do mes de decembro, cando a miles de eventuais se lles acaba o contrato. Tamén esta coordinadora naceu dun movemento asembleario dos e das traballadoras afectadas por estas medidas, ás que se sumaron a cidadanía, e diversas asembleas do 15M, incorporando o rexeitamento ao RDL 16/2012, impulsando a obxección e a desobediencia cara ao mesmo, que tamén outros colectivos defendían.


En todo o conflito hai que destacar a achega do 15M, non só pola incorporación de numerosas asembleas ao mesmo, pois levaban tempo traballando en defensa da sanidade pública, senón polos seus métodos asemblearios, incluíntes, democráticos, de procura do consenso e o uso das redes sociais, que lles levou a unha participación activa nas asembleas dos hospitais e centros de saúde.


Outra das claves a destacar neste conflito foi a unión a esta loita da cidadanía madrileña. E se pode afirmar que a contracorrente, posto que todo o poder do goberno do PP lanzouse a desacreditar as mobilizacións das e dos sanitarios. Polo tanto, foi unha incorporación que denota madurez e unha toma de conciencia da poboación que comprende que a súa participación é decisiva, tamén, nun servizo sanitario público que é de todos e todas. Unha participación estratéxica que unha minoría defendemos sempre e que, a partir de agora, será moi improbable que se lle poida volver negar.


Non todo foi de cor de rosa nesta autoorganización. Hai que ter en conta as características do sector e das e os profesionais sanitarios: a sanidade non deixou de ser unha estrutura sumamente xerarquizada e maioritariamente conservadora, non moi proclive a medidas de presión e folgas, polo que quizais haxa que remontarse varias décadas atrás para atopar unha mobilización como a actual. Todo isto pesou en certa medida e influíu na evolución do conflito. De aí o protagonismo das e dos médicos, indiscutible nun principio e potenciado polos medios de comunicación, que eclipsou ás e aos traballadores do resto das categorías que se van a privatizar e que levaban meses de loita. Igualmente a importancia que tomaron os xefes de servizo, que nunca defenderan a sanidade pública fronte aos ataques, aínda que nesta ocasión non dubidaron en realizar duras críticas ao plan privatizador. Pero que, con todo, puxéronse á fronte dos intentos de negociación, como sucedeu no hospital da Princesa, sen consultar en ningún momento á asemblea das e dos traballadores pechados sobre a marcha da negociación que estaban a levar a cabo coa Consellería de Sanidade. O resultado púidose constatar ao coñecer o acordo que asinaron, onde se comprometeron na redución do orzamento, o cal significa menos persoal, e en que o hospital asumiría “desenvolver liñas de excelencia na atención ao paciente de idade avanzada/crónico complexo,…”. Parece máis ben que o que acordaron foi o adiamento da reconversión do Hospital en xeriátrico, así como, desactivar a loita que levaba a cabo todo o persoal, pretendendo que finalizase o peche. Todo iso freouse grazas á teima das ed os traballadores pechados, xunto ao apoio incondicional das e dos veciños do hospital, agrupados nunha plataforma, que criticaron esa actitude e apoiaron a continuación do peche e as mobilizacións.


Outro problema foi como se concibiu a pretendida negociación por parte do Comité Profesional formado por médicos e médicas de AFEM, presentando uns documentos alternativos que mostraban como se podía aforrar tanto ou máis que o que pretendía a Consellería de Sanidade. Isto é un erro en canto ás formas, porque neste conflito non están a loitar só os profesionais médicos e, por tanto, este Comité non é representativo. Tamén é un erro en canto ao contido, porque non se trata dun problema de aforro como di a Consellería de Sanidade: na Comunidade existe un déficit acumulado porque se orzou por baixo das necesidades desde as transferencias sanitarias do 2002. Se en 2012 se igualou o gasto sanitario á media do resto de CCAA, deberíanse orzar uns 2.178 Millóns de euros máis (A Situación Sanitaria na Comunidade de Madrid, Observatorio Madrileño de Saúde, decembro 2012). Daquela o problema non é de como se poden reducir uns orzamentos que xa descapitalizaron os hospitais públicos e centros de saúde, e fixeron diminuír os persoais até o colapso de moitos servizos. O problema é de modelo sanitario.


Este modelo impulsado noutros servizos públicos onde tamén prima a rendibilidade, e por iso a mercantilización, son consecuencia das políticas de austeridade levadas a cabo ao ditado da Troika, para conseguir unha saída desta crise que unicamente beneficiará a banqueiros, especuladores, grandes multinacionais, etc., en definitiva, a quen a crearon. De aí os problemas dunha negociación, que aínda que aínda non se deu, terá que ter en conta a complexidade da situación (non só da sanidade madrileña) e, por outra banda, as posicións de partida dun Comité Profesional que xa admitiu a necesidade de recortar no orzamento sanitario, e duns sindicatos que tamén estiveron de acordo con estes recortes.
Con todo, as mobilizacións sanitarias conseguiron deslexitimar a un goberno e ás súas propostas de privatización da sanidade. O seu Plan aprobouse o pasado 27 na Asemblea da Comunidade de Madrid, pero se atopan contra as cordas por falta de apoios para levalo a cabo, mesmo entre os seus votantes, e polo enorme desgaste sufrido. A pesar de todo o despregamento levado a cabo polo PP para desacreditar á profesión médica con afirmacións do tipo “móvense por defender privilexios”, “non operan, porque non queren”, “xogan coa saúde dos madrileños”, etc., até a data non conseguiron facer madeixa nunha poboación que viu atrasar as súas consultas ou intervencións non urxentes, e que se expresaban a favor da loita dos seus profesionais (como se testemuña, entre outras, en #graciassanidadpublica). Tampouco conseguiron que cale na opinión pública o seu discurso de que a xestión privada é máis eficiente e de maior calidade que unha xestión pública. O que quedou ao descuberto nesta batalla foi tanto a falta de evidencias que apoiasen os seus argumentos, como a manifesta ineptitude dos xestores públicos, en moitas ocasións con claros conflitos de intereses polas súas conivencias coas multinacionais (Capio, Ribera Salud, Sanitas-Grupo Bupa, Quirón-USP) a quen lles entregan as infraestruturas públicas. E isto a pesar do apoio prestado polos hospitais privados, que obrigaron a asinar aos seus profesionais en favor da xestión privada (El Mundo 4-12-2012). Empresas que xa están no punto de mira das mobilizacións.


A primeira batalla deste conflito, que perseguía que parar o Plan de Medidas de Garantía da Sustentabilidade do Sistema Sanitario, perdeuse posto que se aprobou o día 27 de decembro. Con todo a última palabra non está dita. Nin o anuncio da desconvocatoria da folga significa que a loita terminase; e estarán moi equivocados quen pensen que este conflito concluíu. As espadas seguen no alto e nas próximas semanas xa están convocadas asembleas de todo o persoal sanitario e non sanitario para continuar a loita. Faráse doutras formas, mediante outras ferramentas, e terá que dar resposta a tres retos importantes: o fortalecemento da unidade de acción de todas e todos os sanitarios coa cidadanía, a coordinación cos outros servizos públicos, e coas loitas doutros territorios do Estado. Pero continuaráse porque no ánimo de todas e todos está que perdemos unha batalla pero non a guerra, e que XUNT@S SÍ SE PODE!!!.


CARMEN SAN JOSÉ PÉREZ

Tradución nosa: http://www.vientosur.info/spip/spip.php?article7556